Reformy sądownictwa i prokuratury nie da się przeprowadzić szybko. O tym co zostało już zrobione i jakie są jej główne założenia, mówił w trakcie kolejnego posiedzenia Podkarpackiego Forum Myśli Prawniczej w WSPiA prof. Krystian Markiewicz przewodniczący Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury.
Podkarpackie Forum Myśli Prawniczej gromadzi reprezentantów sądownictwa, prokuratury, korporacji prawniczych, naukowców z wielu ośrodków akademickich oraz wykładowców i doktorantów WSPiA, które jest inicjatorem tych spotkań.
Ostatnie było, poświęcone kluczowym zagadnieniom związanym z działalnością Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury.
Rozdzielenie funkcji prokuratora generalnego i ministra sprawiedliwości
Wykład wprowadzający wygłosił prof. Krystian Markiewicz, przewodniczący Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury. Ekspert przypomniał, że Komisja została powołana rok temu z inicjatywy ministra sprawiedliwości Adama Bodnara, decyzją Prezesa Rady Ministrów Donalda Tuska. Przez ten czas, zdążyła już zmierzyć się z fundamentalnymi zagadnieniami dotyczącymi reformy polskiego sądownictwa.
PORADY: Sankcja kredytu darmowego. Czym jest i jak z niej skorzystać?
Jednym z pierwszych projektów, który trafił pod jej obrady, była propozycja rozdzielenia funkcji prokuratora generalnego i ministra sprawiedliwości. Projekt utknął jednak w procesie legislacyjnym, co jak zauważył prof. Markiewicz, wskazuje na długi i skomplikowany charakter reformowania prawa w Polsce.
Wyrok pilotażowy Europejskiego Trybunału Praw Człowieka
Komisja zajęła się też przygotowaniem regulacji, będących odpowiedzą na zarzuty Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, które mają pozwolić na przywrócenie praworządności w zakresie powoływania sędziów oraz organizacji wymiaru sprawiedliwości.
– Kiedy miałem zaszczyt obejmować funkcję przewodniczącego Komisji, to niezależnie od wszystkich moich poglądów i oczekiwań jako sędzia, co do zmian w wymiarze sprawiedliwości, wiedziałem jedno: 23 listopada 2023 roku wydany został wyrok pilotażowy przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce. Wyrok był niezwykle ważny i pokazywał nam, że mamy do czynienia z systemowym problemem w kilku aspektach funkcjonowania państwa – mówił prof. Markiewicz.
Trybunał w Strasburgu zakwestionował m.in. legalność Krajowej Rady Sądownictwa oraz składu Sądu Najwyższego. Podkreślił, że sędziowie Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych zostali powołani z naruszeniem prawa.
– Obejmując przewodnictwo Komisji, od razu zakomunikowałem panu ministrowi, że celem jej działań jest wprowadzenie regulacji, która będzie odpowiedzią na ten wyrok pilotażowy – podkreślał ekspert.
Ponad 3 tysiące powołań sędziowskich ma wadliwością prawną
Przewodniczący Komisji wskazał, że aż 3250 powołań sędziowskich po 2018 roku jest dotkniętych w różnym stopniu wadliwością prawną. Około 1700 z nich, to tzw. początkujący sędziowie, którzy objęli urząd korzystając z konstytucyjnej gwarancji dostępu do służby publicznej, jako byli asesorzy lub osoby po zdanym egzaminie sędziowskim.
PRZECZYTAJ TEŻ: WSPiA i Straż Graniczna wzmacniają współpracę
Kolejną grupę ok. 1200 osób stanowią sędziowie, którzy otrzymali prawidłową nominację sędziowską, jednak w późniejszym czasie awansowali przy udziale neo-KRS. Trzecia grupa ok. 300 osób to przedstawiciele innych zawodów prawniczych np. adwokatów, radców prawnych, którzy wcześniej nie byli sędziami. Ostatnią grupę stanowi 55 sędziów powołanych do Sądu Najwyższego. Tam stopień wadliwości jest największy.
Dwa projekty ustawy regulujących status sędziów
W dalszej części posiedzenia prof. Markiewicz omówił dwa projekty ustaw, dotyczące uregulowania statusu sędziów. Pierwszy z nich zakłada, że status sędziów zostanie uregulowany bezpośrednio w ustawie.
– Nadal uważam, że to najskuteczniejsza metoda rozwiązania tego problemu – podkreślał ekspert.
Drugi wariant przewiduje indywidualną weryfikację każdego sędziego przez nową, powołaną zgodnie z Konstytucją Krajową Radę Sądownictwa. W zależności od wybranego rozwiązania, reforma sądownictwa może zakończyć się w różnym czasie.
By szukać najlepszych rozwiązań
W drugiej części posiedzenia prof. Markiewicz odpowiadał na liczne pytania i sugestie przedstawicieli środowiska prawniczego. Dyskusja, w której ścierały się ze sobą różne opinie i perspektywy, była moderowana przez dra hab. Krzysztofa Eckhardta prof. WSPiA., kierownika Katedry Prawa Konstytucyjnego i Stosunków Międzynarodowych WSPiA.
Podkarpackie Forum Myśli Prawniczej to inicjatywa WSPiA Rzeszowskiej Szkoły Wyższej, będąca odpowiedzią na potrzeby środowiska prawniczego Podkarpacia. Stanowi przestrzeń do wymiany poglądów i analizy najważniejszych zagadnień dotyczących stanowienia oraz stosowania prawa. Dzięki współpracy uczelni z wybitnymi ekspertami, Forum przyczynia się do kształtowania debaty publicznej i poszukiwania najlepszych rozwiązań legislacyjnych.
