13 grudnia 2025 roku w Rzeszowie i regionie odbędą się uroczystości upamiętniające wydarzenia z 1981 roku. IPN przygotował program pełen symbolicznych gestów pamięci i spotkań edukacyjnych.
Spis treści:
W grudniowej aurze pamięci i historycznej refleksji Podkarpacie przygotowuje się do obchodów 44. rocznicy wprowadzenia stanu wojennego w Polsce. Instytut Pamięci Narodowej w Rzeszowie zaplanował na 13 grudnia 2025 r. szereg wydarzeń upamiętniających ofiary represji oraz tych, którzy w pierwszych latach „Solidarności” walczyli o wolność i prawa obywatelskie.
CZYTAJ TAKŻE: Karpatka przebiła pierwszą nitkę tunelu S19 Rzeszów – Babica. „To dla Podkarpacia historyczny moment”
Czym był stan wojenny?
Stan wojenny wprowadzono w Polsce 13 grudnia 1981 roku decyzją władz komunistycznych z generałem Wojciechem Jaruzelskim na czele. Oficjalnie uzasadniano go „groźbą destabilizacji państwa” i koniecznością „ustabilizowania sytuacji społecznej”.
W praktyce był próbą zdławienia rosnącego ruchu społecznego „Solidarność”, który domagał się reform, wolności słowa oraz niezależnych związków zawodowych.
Internowano 10 tys. osób
W trakcie stanu wojennego internowano ponad 10 tysięcy opozycjonistów, wprowadzono godzinę milicyjną, cenzurę, ograniczenia w komunikacji i brutalne działania aparatu bezpieczeństwa. Jednym z najbardziej dramatycznych wydarzeń była pacyfikacja kopalni „Wujek” 16 grudnia 1981 r., w której zginęło dziewięciu górników.
Stan wojenny formalnie trwał do 22 lipca 1983 r.
Główne uroczystości na Podkarpaciu – 13 i 16 grudnia
- Rzeszów – msza święta i złożenie kwiatów
13 grudnia w Rzeszowie mieszkańcy oraz przedstawiciele władz państwowych i samorządowych miasta wezmą udział w Mszy św. za Ojczyznę i ofiary stanu wojennego w kościele farnym. Następnie zaplanowano złożenie kwiatów i zapalenie zniczy pod krzyżem misyjnym.
- Sanok – konferencja historyczna
O godz. 15.00 w Sanoku odbędzie się konferencja upamiętniająca ofiary stanu wojennego, połączona z przypomnieniem 45. rocznicy powstania NSZZ „Solidarność”.
Jednym z prelegentów będzie dr Artur Brożyniak z Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Rzeszowie, który wygłosi wykład „Początki NSZZ »Solidarność« w Sanoku”.
- Przemyśl i Rudna Wielka – znicze pamięci
W ramach akcji „Ofiarom Stanu Wojennego Zapal Znicz Wolności” pracownicy IPN zapalą znicze na mogiłach dwóch ofiar stanu wojennego:
- Mieczysława Rokitowskiego w Przemyślu,
- Stanisława Kota w Rudnej Wielkiej.
Dzierdziówka i Zaleszany – pamięć o pacyfikacji „Wujka”
16 grudnia IPN upamiętni ofiary pacyfikacji kopalni „Wujek”. W Dzierdziówce – miejscu urodzenia Zbigniewa Wilka, jednego z poległych górników – pracownicy IPN złożą kwiaty i zapalą znicze przy pomniku poświęconym jego pamięci.
Uroczystości odbędą się również na cmentarzu parafialnym w Zaleszanach, gdzie znajduje się pomnik górników z „Wujka”.
