Pikniki w cieniu drzew i zapomniane plaże nad Wisłokiem – tak Rzeszowianie odpoczywali ponad sto lat temu.
Spis treści:
Cyfrowe wersje niezwykłych, wakacyjnych kadrów z archiwum legendarnego, cesarsko-królewskiego fotografa Edwarda Janusza można już podziwiać w zasobach Galerii Fotografii Miasta Rzeszowa. To bezcenny dokument epoki i intymny portret miasta z przełomu XIX i XX wieku.
Archiwum fotograficzne rodziny Edwarda Janusza uważane jest za jedno z najważniejszych odkryć ikonograficznych w Polsce. Odnaleziony pod koniec lat 90. XX wieku na strychu kamienicy przy ul. Grunwaldzkiej w Rzeszowie zbiór dziesiątek tysięcy szklanych negatywów stanowi bezcenną kronikę życia codziennego.
Wśród bogatej kolekcji oficjalnych portretów i dokumentacji miejskiej, szczególne miejsce zajmują kadry przedstawiające czas wolny, odpoczynek i wakacje – zarówno samej rodziny Januszów, jak i rzeszowskich mieszczan.
Prywatne życie mistrza i „wczasy w mieście”
W odnalezionym zbiorze wyróżnia się seria prywatnych, niezwykle intymnych ujęć wykonanych na terenie rodzinnej willi Januszów. Obiektyw mistrza uwiecznił m.in. córki fotografa oraz jego wnuki odpoczywające w bujnym, zielonym ogrodzie. Z fotografii bije spokój i radość z chwil wolnych od codziennych obowiązków.
Kolekcja rzuca również nowe światło na to, jak sto lat temu wyglądały „wczasy w mieście”. Przed stuleciem to właśnie rzeka Wisłok była prawdziwym sercem letniej rekreacji Rzeszowian. Na szklanych kliszach z wielką precyzją utrwalono mieszkańców Rzeszowa, którzy całymi rodzinami odpoczywali na nadrzecznych błoniach.
Wakacje na sportowo z rzeszowskim „Sokołem”
Letnie miesiące w dawnym Rzeszowie to jednak nie tylko błogie lenistwo. Edward Janusz był człowiekiem niezwykle aktywnym i zapisał się w historii m.in. jako współzałożyciel rzeszowskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Wpływ tej organizacji wyraźnie widać w pozostawionym przez niego archiwum. Na zdjęciach z wakacyjnych miesięcy uwieczniono ogromne ożywienie sportowe, które ogarniało miasto – plenerowe gry, wspólne ćwiczenia gimnastyczne oraz widowiskowe, letnie parady.
Wakacyjne kadry z archiwum Edwarda Janusza i jego następców to intymny, pozbawiony oficjalnego patosu portret dawnego Rzeszowa. Pokazuje miasto i jego elity w momentach rozluźnienia, ucieczki od codzienności i cieszenia się prostymi, letnimi przyjemnościami.
Edward Janusz i archiwum Rodzinne
Edward Janusz urodził się 19 października 1850 roku we Lwowie. Choć po porzuceniu studiów początkowo związał swoją przyszłość z armią austriacką, jego prawdziwym powołaniem okazała się fotografia.
Przełom nastąpił 1 lipca 1886 roku, kiedy to otworzył swój pierwszy zakład fotograficzny w podwórzu kamienicy przy ówczesnej ul. Sandomierskiej 18 (dzisiejsza ul. Grunwaldzka) w Rzeszowie.
Nowoczesny sprzęt i odczynniki sprowadzano prosto z Wiednia, a w organizację atelier od początku zaangażowana była Leopoldyna Krause – utalentowana fotografka z austriackiego Raabs, a prywatnie przyszła żona Janusza.
Ich wspólne studio błyskawicznie zdobyło uznanie, a posiadanie portretu „od Janusza” stało się w Rzeszowie symbolem dobrego tonu.
Kamieniem milowym w historii firmy było wydanie w 1898 roku pionierskiej kolekcji kart korespondencyjnych z widokami Rzeszowa i polskimi napisami. Prawdziwym ukoronowaniem sukcesu rzeszowskiego fotografa było jednak przyznanie mu w tym samym roku prestiżowego tytułu cesarsko-królewskiego nadwornego fotografa, co stanowiło oficjalne potwierdzenie światowej klasy jego prac.
Obok pasji zawodowej Edward Janusz był niezwykle cenionym społecznikiem. Jako współzałożyciel rzeszowskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” oraz członek komitetu budowy pomnika Tadeusza Kościuszki na rzeszowskim rynku, na stałe zapisał się w historii miasta.
Pod koniec życia artysty ciężka choroba ograniczyła jego aktywność. Zmarł 3 marca 1914 roku i spoczął na cmentarzu Pobitno w Rzeszowie. Po jego śmierci tradycję fotograficzną kontynuowała żona Leopoldyna wraz z dziećmi – dzięki temu zakład działał nieprzerwanie aż do lat 90. XX wieku.
Wakacje w Rzeszowie [ARCHIWALNE ZDJĘCIA]
