„Dasz radę, inni mają gorzej” to za mało. Powiat rzeszowski rozpoczyna program ochrony zdrowia psychicznego
Nie tylko gabinet psychiatry czy psychologa, ale także szkoła, pomoc społeczna, rynek pracy, rodzina i samorząd – wszystkie te elementy powinny współpracować, jeśli chcemy skutecznie dbać o zdrowie psychiczne mieszkańców. W piątek na Uniwersytecie Rzeszowskim odbyło się Forum Zdrowia Psychicznego, które ma być początkiem konkretnych działań.
Paulina Bajda · 5 września 2026
Zdrowie psychiczne nie jest już tematem, który można odkładać na później. Problemy psychiczne dotykają osób w różnym wieku, a szczególnie ważne staje się wsparcie dzieci i młodzieży. O tym, jak poprawić dostęp do pomocy, jak prowadzić profilaktykę i co zrobić, by mieszkaniec powiatu rzeszowskiego wiedział, gdzie szukać pomocy w kryzysie, rozmawiali w piątek, 4 września, uczestnicy Forum Zdrowia Psychicznego „Wspólnie dla zdrowia psychicznego mieszkańców Powiatu Rzeszowskiego”.
Spotkanie zorganizowano na Uniwersytecie Rzeszowskim. Przy jednym stole spotkali się samorządowcy, lekarze, psychiatrzy, psycholodzy, terapeuci, przedstawiciele instytucji publicznych i oświaty, a także uczniowie szkół prowadzonych przez powiat rzeszowski. Forum ma być początkiem szerszej współpracy, a nie jednorazową konferencją.
„Dasz radę” to czasem za mało
Starosta rzeszowski Krzysztof Jarosz podkreślał, że jednym z najważniejszych odbiorców przyszłych działań mają być młodzi mieszkańcy powiatu. To właśnie dlatego w forum uczestniczyli uczniowie, których doświadczenia i problemy mają pomóc w przygotowaniu kolejnych działań.
- Będziemy rozmawiać o zdrowiu psychicznym, bo - dasz radę, inni mają gorzej to za mało - to nie jest wsparcie dla osób które zmagają się z problemami w obszarze zdrowia psychicznego. Tę ofertę, dyskusję i później konkretne rozwiązania - chcemy skierować do przyszłości powiatu, czyli do młodych ludzi - mówił starosta.
Jak zaznaczył, powiat chce nie tylko rozmawiać ze specjalistami, ale również słuchać samych mieszkańców. W planach są spotkania profilaktyczne w szkołach średnich, a także podstawowych. Mają one pomóc młodym ludziom rozpoznać sygnały kryzysu, ale również pokazać, gdzie można szukać profesjonalnej pomocy.
Problem dotyczy jednak nie tylko dzieci i nastolatków. Wsparcia mogą potrzebować również rodzice, osoby dorosłe czy seniorzy. Dlatego jednym z celów forum było przyjrzenie się całemu systemowi pomocy funkcjonującemu na terenie powiatu.
Powiat chce wiedzieć, gdzie są luki w systemie
Jak mówił starosta, obecna oferta nie jest wystarczająca. Jednym z priorytetów ma być profilaktyka, przede wszystkim skierowana do młodych ludzi, ale drugim - rozwój profesjonalnej, dostępnej lokalnie opieki dla osób, które już znalazły się w kryzysie.
Jednym z pomysłów jest stworzenie Centrum Zdrowia Psychicznego, które miałoby działać przy Zespole Opieki Zdrowotnej nr 2 w Rzeszowie. Powiat chce w tej sprawie współpracować z Rzeszowem i innymi samorządami oraz składać wnioski o wsparcie do Narodowego Funduszu Zdrowia.
Dziś mieszkańcy mogą korzystać z kilku form pomocy działających w ramach ZOZ nr 2. Jak informował dyrektor Jakub Dzik, są tam poradnie zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży oraz dorosłych, poradnia psychologiczna i poradnia leczenia uzależnień.
Skala udzielanej pomocy pokazuje, jak duże jest zapotrzebowanie. W ciągu roku placówki udzielają ponad 18 tys. świadczeń dla ponad 3,5 tys. pacjentów.
Zdrowie psychiczne to nie tylko gabinet psychiatry
Dykektor przypominał, skuteczna polityka zdrowia psychicznego nie może ograniczać się wyłącznie do leczenia osób, które już trafiły do lekarza czy terapeuty.
- Pamiętajmy, że dbanie o zdrowie psychiczne nie zaczyna się w gabinecie terapeutycznym u psychologa, psychiatry i nie kończy się na terapii. To wspólna praca właśnie obszarów - edukacji, polityki społecznej, ale także ochrony zdrowia, która ma być przygotowana i dostępna wtedy, kiedy pacjent znajdzie się w kryzysie psychicznym - zaznaczył.
Właśnie dlatego w forum uczestniczyli przedstawiciele różnych środowisk. W założeniu powiatowego programu mają one tworzyć system, w którym mieszkaniec nie będzie pozostawiony sam sobie i nie będzie musiał samodzielnie szukać właściwej instytucji.
Co zakłada program ochrony zdrowia psychicznego?
Powiatowy Program Ochrony Zdrowia Psychicznego dla Powiatu Rzeszowskiego na lata 2026–2030 został przyjęty przez Radę Powiatu Rzeszowskiego 29 kwietnia 2026 roku.
Jak wyjaśniał Dariusz Baran, powiatowy koordynator programu, dokument opiera się na podejściu populacyjnym. Oznacza to, że działania mają obejmować nie tylko osoby ze zdiagnozowanymi zaburzeniami psychicznymi, ale wszystkich mieszkańców – od osób, które funkcjonują bez większych problemów, po pacjentów wymagających intensywnego leczenia.
Program zakłada przede wszystkim:
promocję zdrowia psychicznego i profilaktykę,
wczesne reagowanie na pojawiające się problemy, zapewnienie ciągłości opieki psychiatrycznej,
połączenie leczenia z pomocą społeczną i innymi formami wsparcia,
współpracę ochrony zdrowia, edukacji, pomocy społecznej i instytucji rynku pracy,
koordynację działań różnych instytucji,
monitorowanie efektów podejmowanych działań,
stopniowe rozwijanie lokalnego systemu pomocy.
Baran zwracał uwagę, że potrzeby poszczególnych mieszkańców są różne. Jedni potrzebują przede wszystkim edukacji i działań profilaktycznych, inni - bardziej intensywnego wsparcia, terapii czy pomocy psychiatrycznej.
- Większość mieszkańców ma się dobrze. Sami potrafią zatroszczyć się o swoje zdrowie psychiczne i relacje międzyosobowe oparte na empatii. Do nich adresowana jest promocja zdrowia psychicznego i profilaktyka uniwersalna - tłumaczył.
Innej pomocy potrzebują osoby znajdujące się w grupach podwyższonego ryzyka. Koordynator wymieniał m.in. dzieci uwikłane w konflikty rodzinne, młodzież nadmiernie korzystającą ze smartfonów, osoby bezrobotne, skonfliktowane rodziny czy samotnych seniorów. W ich przypadku program przewiduje bardziej intensywną profilaktykę i wsparcie.
Jeszcze wyżej w systemie znajdują się osoby, które już zmagają się z problemami zdrowia psychicznego. W zależności od ich nasilenia potrzebna może być pomoc psychologiczna, terapia, leczenie psychiatryczne lub kompleksowa opieka w czasie ostrego kryzysu.
Potrzebna współpraca wielu instytucji
Baran podkreślał, że skuteczny system nie może być zbudowany przez jedną instytucję. W jego centrum ma znajdować się osoba potrzebująca pomocy oraz jej rodzina i bliscy. Wokół nich powinni działać specjaliści z różnych dziedzin.
Ważną rolę mają więc odgrywać nie tylko lekarze i psycholodzy, ale także szkoły, pomoc społeczna, instytucje rynku pracy, organizacje społeczne i samorządy.
Ważnym partnerem w tym działaniu ma być także Uniwersytet Rzeszowski. Współpraca z uczelnią ma obejmować nie tylko wydarzenia edukacyjne, ale także badania, analizę potrzeb i rozwijanie modelu opieki psychiatrycznej.
Dlaczego problemów psychicznych jest coraz więcej
Forum rozpoczęło się od wykładu inauguracyjnego prof. dr. hab. Adama Reicha, rektora Uniwersytetu Rzeszowskiego. Rektor zwrócił uwagę na paradoks współczesnego świata - mimo poprawy warunków życia problemy związane ze zdrowiem psychicznym nie znikają. Przeciwnie, coraz częściej stają się częścią codziennego życia.
– Zdrowie psychiczne to temat szalenie istotny i pomimo tego, że żyje nam się, można powiedzieć, coraz lepiej, to tych problemów psychicznych wcale nie jest mniej, a wręcz nawet jest ich z roku na rok coraz więcej – mówił prof. Adam Reich.
Jego wykład dotyczył bardzo specyficznego i rzadkiego zaburzenia - obłędu pasożytniczego. Rektor, który jest dermatologiem, pokazał na jego przykładzie, że problemy psychiczne mogą pojawiać się w gabinetach lekarzy różnych specjalizacji, a pacjent często nie zdaje sobie sprawy, że potrzebuje pomocy psychiatrycznej.
Jakprzekonać do leczenia psychiatrycznego
Obłęd pasożytniczy polega na przekonaniu, że w skórze znajdują się pasożyty, robaki lub inne organizmy, mimo braku medycznych dowodów na ich obecność. Pacjent może odczuwać swędzenie czy wrażenie poruszania się czegoś pod skórą, a następnie próbować samodzielnie „usunąć” domniemane pasożyty.
W takich przypadkach dochodzi czasami do powstawania ran, blizn i innych uszkodzeń skóry. Pacjenci mogą również przynosić lekarzom różnego rodzaju próbki, które ich zdaniem zawierają pasożyty.
Prof. Reich zwracał uwagę, że choroba może mieć bardzo poważne konsekwencje dla funkcjonowania człowieka. Problemem jest również to, że osoby dotknięte tym zaburzeniem często nie akceptują diagnozy psychiatrycznej i szukają pomocy u kolejnych specjalistów.
- Chcę wyraźnie podkreślić, to co przed chwileczką opisałem, to jest absolutnie choroba psychiatryczna. Jedyny problem jest taki, że pacjenci z tą chorobą nie chcą się zgłaszać do psychiatrów - podkreślał rektor.
Wykład pokazał jednocześnie, jak ważna jest współpraca lekarzy różnych specjalności. Dermatolog może być pierwszą osobą, która zauważy objawy, ale skuteczne leczenie wymaga także pomocy psychiatrycznej.
Uniwersytet chce być częścią systemu
Prof. Adam Reich zapewniał, że Uniwersytet Rzeszowski chce aktywnie włączać się w działania na rzecz zdrowia psychicznego mieszkańców regionu.
- Jako jednostka publiczna, jako uczelnia publiczna włączamy się nie tylko oczywiście w dyskusję, ale również w badania, w profilaktykę problemów zakresu zdrowia psychiczne - mówił.
To ważny element całego przedsięwzięcia. Samorząd chce bowiem nie tylko tworzyć kolejne formy pomocy, ale także lepiej rozpoznawać potrzeby mieszkańców i sprawdzać, które działania rzeczywiście przynoszą efekty.
Kolejne spotkania i działania w szkołach
Forum ma być początkiem dalszych prac. Powiat planuje organizację kolejnych spotkań eksperckich i panelowych, a także działań profilaktycznych bezpośrednio w szkołach.
Chodzi nie tylko o rozmowę o chorobach psychicznych, ale również o uczenie młodych ludzi, jak rozpoznawać pierwsze sygnały kryzysu, jak reagować na problemy swoich rówieśników i gdzie szukać profesjonalnego wsparcia.
- Chcemy zdiagnozować tą ofertę w obszarze zdrowia psychicznego, która jest obecna - poprzez zespół, poradnie, szpital - na terenie powiatu rzeszowskiego i zastanowić się co więcej możemy zrobić, bo o tym, że powinniśmy zrobić więcej, jestem przekonany - mówił Krzysztof Jarosz.
W dalszej perspektywie powiat chce również rozwijać współpracę z Rzeszowem i innymi samorządami. Jednym z najważniejszych celów jest stworzenie kompleksowego Centrum Zdrowia Psychicznego, które uzupełniłoby istniejącą już sieć poradni.
Kolejne Powiatowe Fora Zdrowia Psychicznego zaplanowano:
25 września - misja, wizja i wartości oraz standardy organizacyjne Centrum Zdrowia Psychicznego dla mieszkańców Powiatu Rzeszowskiego,
15 października - koordynowanie i środowiskowa opieka psychiatryczna z oparciem społecznym i aktywizacją zawodową dla osób dorosłych,
20 listopada - ochrona zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży w aglomeracji rzeszowskiej
Webinary i e-spotkania tematyczne według zgłaszanych potrzeb na bieżąco. Kontakt: [email protected]
