Badania DNA coraz częściej pomagają wykrywać choroby i dobierać leczenie. Dr n. med. Marzena Wojtaszewska i mgr Marta Szarawarska tłumaczą, kiedy naprawdę warto je zrobić.
Spis treści:
25 kwietnia obchodzimy Międzynarodowy Dzień DNA. To dobra okazja, by przypomnieć, jak ogromne znaczenie dla zdrowia mają badania genetyczne. Na Podkarpaciu korzysta z nich coraz więcej pacjentów – tylko w 2025 roku wykonano je u ponad 6 tysięcy osób.
Eksperci podkreślają, że DNA to nie tylko zapis naszych cech, ale także źródło wiedzy o ryzyku chorób i skutecznych metodach leczenia.
Badania DNA pomagają wykrywać i leczyć
Jak wyjaśniają specjalistki, badania genetyczne mają bardzo szerokie zastosowanie. Często wykonuje się je już po wykryciu się choroby, np. u pacjentów z nowotworami lub chorobami rzadkimi. Coraz częściej jednak służą także profilaktyce.
– Istnieje duża grupa testów predykcyjnych, które pozwalają ocenić ryzyko zachorowania w przyszłości, np. na nowotwory piersi czy jajnika – tłumaczy dr n. med. Marzena Wojtaszewska, specjalistka laboratoryjnej genetyki medycznej Wydziału Medycznego Uniwersytetu Rzeszowskiego
Badania genetyczne pomagają również dobrać odpowiednie leczenie. W wielu chorobach, szczególnie onkologicznych, wykrycie konkretnych zmian genetycznych umożliwia zastosowanie terapii celowanych, które są skuteczniejsze i mniej obciążające dla pacjenta.
– Dzięki markerom genetycznym lekarz może nie tylko dobrać terapię, ale też monitorować jej efekty i reagować, gdy choroba się zmienia – dodaje mgr Marta Szarawarska, diagnosta laboratoryjny.
To nie jest „test na wszystko”
Specjalistki zwracają uwagę, że wokół badań DNA narosło wiele mitów. Jednym z najczęstszych jest przekonanie, że jedno badanie może „sprawdzić wszystko”. W rzeczywistości każde badanie genetyczne jest ukierunkowane na konkretne zmiany i musi być dobrane indywidualnie. Dlatego tak ważna jest konsultacja z lekarzem lub poradnią genetyczną.
Ekspertki ostrzegają też przed popularnymi testami „lifestylowymi”, których popularność rośnie w ostatnim czasie. Często nie mają one wartości diagnostycznej, mogą wprowadzać w błąd i nie powinny zastępować badań medycznych.
Warto również wiedzieć, że niektóre badania wykonuje się tylko raz w życiu – dotyczy to głównie zmian wrodzonych. W przypadku nowotworów sytuacja jest bardziej złożona, ponieważ choroba może się zmieniać, a wraz z nią jej profil genetyczny. W takich przypadkach badania trzeba czasem powtarzać, aby dostosować leczenie.
Kiedy warto wykonać badania?
Zobacz cały wywiad na YouTube. Ekspertki szczegółowo wyjaśniają, kiedy warto wykonać badania DNA, jak wygląda diagnostyka w publicznych szpitalach i dlaczego genetyka staje się codziennym narzędziem w walce o zdrowie.
Z dr n. med. Marzeną Wojtaszewską i mgr Martą Szarawarską rozmawia Rafał Śliż, rzecznik prasowy Podkarpackiego NFZ.
