Pałac, kościół i historia znanych rodów. Ta miejscowość leży niedaleko Rzeszowa

Nie trzeba planować dalekiej wyprawy, żeby spędzić weekend w ciekawym miejscu i poznać kawałek historii regionu. Zaledwie kilka kilometrów od Rzeszowa, w Łące w gminie Trzebownisko, zachował się zabytkowy zespół pałacowo-folwarczny, XVIII-wieczny kościół św. Onufrego i dawne zabudowania gospodarcze.

To propozycja na spokojną wycieczkę rowerową, podczas której można odkryć miejsca, obok których na co dzień łatwo przejechać, nie znając ich historii. Łąka leży niecałe 10 kilometrów od Rzeszowa. Można więc wybrać się tam na rowerze, bez konieczności poświęcania na wyjazd całego dnia.

Na miejscu warto jednak zatrzymać się na dłużej. Historia miejscowości sięga bowiem średniowiecza, a jej zabytki przypominają o czasach, gdy tutejsze dobra należały do zamożnych rodów szlacheckich.

Łąka była niegdyś prywatną własnością szlachecką. Właścicielami tutejszych dóbr byli m.in. Rzeszowscy, Pileccy, Lubomirscy, Sanguszkowie, Morscy i Potoccy. Około 1390 roku miejscowość była już wymieniana wśród osad istniejących w okolicach Rzeszowa. W 1409 roku utworzono tu samodzielną parafię.

W XVI wieku Łąka była jedną z siedzib rodu Pileckich. W 1644 roku dobra przeszły w ręce Lubomirskich, a około 1720 roku stały się własnością Sanguszków. Później majątek kupili Morscy, którzy zamieszkiwali w tutejszym pałacu. W XIX wieku dobra trafiły do Potockich.

Z miejscowością wiążą się również opowieści o stadninie konnej, która miała znajdować się tutaj za czasów króla Kazimierza Wielkiego. Jej historia jest jednak trudniejsza do potwierdzenia w dostępnych opracowaniach historycznych.

Najbardziej rozpoznawalnym elementem Łąki jest zespół pałacowo-folwarczny. Jego historia jest starsza niż obecny budynek rezydencji. W XVI wieku stał tu dwór należący do Kostków. Do dziś zachowały się po nim dwukondygnacyjne piwnice.

Obecny pałac powstał prawdopodobnie pod koniec XVII lub na początku XVIII wieku. Według informacji zawartych w Gminnym Programie Opieki nad Zabytkami gminy Trzebownisko został zaprojektowany przez Tylmana z Gameren, architekta związanego z rodem Lubomirskich. To postać dobrze znana również z historii Rzeszowa. Tylman uczestniczył w modernizacji tutejszego zamku i opracował jego nowe fortyfikacje.

Sanguszkowie urządzili przy pałacu ogród włoski. Później, gdy właścicielami zostali Morscy, ogród przekształcono w park krajobrazowy. W XVIII wieku rozwijała się również gospodarcza część majątku. Do dziś zachowały się m.in. spichlerz, dawne stajnie, rządcówka i brama wjazdowa.

Losy samego pałacu były zmienne. W 1835 roku dobra nabył hrabia Alfred Potocki, ordynat łańcucki. W budynku urządzono fabrykę sukna, która jednak nie utrzymała się długo. W 1854 roku Zofia z Potockich Dietrichstein przeznaczyła dawną rezydencję na zakład dla osieroconych dziewcząt.

W 1860 roku prowadzenie placówki przejęły Siostry Opatrzności Bożej. Opiekuńcza funkcja pałacu przetrwała do dziś.

Obecnie działa w nim Dom Pomocy Społecznej dla Dzieci prowadzony przez Zgromadzenie Sióstr Opatrzności Bożej. Placówka zapewnia opiekę dziewczętom i dorosłym kobietom z niepełnosprawnością intelektualną. Z tego powodu pałac należy oglądać z zewnątrz, z poszanowaniem prywatności jego mieszkanek.

Warto zwrócić uwagę także na pozostałe budynki dawnego folwarku. Jednym z nich jest murowany, podpiwniczony i dwukondygnacyjny spichlerz, wzniesiony prawdopodobnie w drugiej połowie XVIII wieku.

W latach 2019–2020 przeszedł gruntowny remont i rozbudowę. Dziś mieści się w nim Gminne Centrum Kultury w Trzebownisku. Dawny budynek gospodarczy stał się więc miejscem spotkań i wydarzeń kulturalnych.

Tuż obok znajduje się rządcówka, czyli dawny dom osoby zarządzającej folwarkiem. Istniała już przed 1818 rokiem. Po wojnie mieściły się w niej m.in. szkoła rolnicza, spółdzielnia produkcyjna i mieszkania komunalne.

W 2024 roku rozpoczęto jej gruntowną renowację i rozbudowę, a prace zakończono w 2025 roku. Odnowiono również zabytkowy piec znajdujący się wewnątrz budynku oraz sąsiednią XVIII-wieczną bramę wjazdową. Obecnie w rządcówce działa restauracja.

Częścią zespołu są także dawne stajnie dworskie, położone około 200 metrów na zachód od pałacu. Budynek powstał w pierwszej połowie XIX wieku i był później wielokrotnie przebudowywany. Dziś, po przystosowaniu do nowych funkcji, działają w nim placówki opiekuńczo-wychowawcze prowadzone przez Siostry Opatrzności Bożej.

Drugim ważnym przystankiem na trasie po Łące jest kościół parafialny pw. św. Onufrego. To późnobarokowa świątynia, której budowę rozpoczęto w 1713 roku. Po przerwie prace wznowiono w latach 1742–1744, a ich ukończenie było możliwe dzięki fundacji księcia Pawła Karola Sanguszki.

Kościół konsekrowano w 1748 roku. Historia parafii jest jednak znacznie dłuższa. Już w 1409 roku istniała tu samodzielna wspólnota parafialna. Pierwsza świątynia była drewniana i nosiła wezwanie św. Marcina. Została ufundowana przez Jana Feliksa Rzeszowskiego.

W 1624 roku została zrabowana podczas najazdu tatarskiego, a pod koniec XVII wieku, ze względu na zły stan techniczny, rozebrano ją.

Obecny kościół powstał w innym miejscu. Warto przyjrzeć się nie tylko samej świątyni, ale całemu zespołowi kościelnemu. Towarzyszą jej murowana dzwonnica z połowy XVIII wieku oraz ogrodzenie z tego samego okresu, w którym znajdują się stacje drogi krzyżowej. Kościół otaczają stary drzewostan i mur, tworzące charakterystyczne, spokojne otoczenie.

Zespół kościoła św. Onufrego, podobnie jak pałac i zabudowania folwarczne, jest wpisany do rejestru zabytków. W dokumentacji konserwatorskiej podkreślono jego walory architektoniczne i krajobrazowe. Wewnątrz zachowały się elementy dawnego wystroju, w tym polichromie.

Warto więc sprawdzić możliwość wejścia do środka, pamiętając, że dostęp może zależeć od godzin otwarcia świątyni i nabożeństw.

Łąka to dobry kierunek dla tych, którzy lubią krótkie wycieczki bez dalekich dojazdów. Można połączyć rowerową przejażdżkę z poznawaniem lokalnej historii, zatrzymać się przy kościele, obejrzeć z zewnątrz zabudowania dawnego folwarku, a przy okazji zajrzeć do odnowionych obiektów, które dostały nowe funkcje.

To również przypomnienie, że ciekawe miejsca nie zawsze znajdują się daleko od domu. Czasem wystarczy przejechać kilka kilometrów od Rzeszowa, by zobaczyć pałac związany z historią znanych rodów, zabytkową świątynię i budynki, które pamiętają czasy dawnych majątków ziemskich.