Oszuści wyciągają od rzeszowskich seniorów miliony. Teraz mogą podrobić głos wnuczka!

Telefon dzwoni we wtorek po obiedzie, a w słuchawce płacze wnuczek. Babcia od razu poznaje jego głos. Ściska ją w gardle i myśli tylko o jednym: jak najszybciej mu pomóc.

Ten scenariusz policja zna od lat. Tyle że dziś w słuchawce może brzmieć prawdziwy głos wnuczka. On sam siedzi w tym czasie w pracy i nie ma pojęcia, że ktoś właśnie mówi jego głosem.

Oszuści metodą „na wnuczka” wciąż okradają mieszkańców Rzeszowa i okolic, nawet bez żadnej technologii.

Podczas jednej z ostatnich sesji Rady Miasta Rzeszowa, mł. insp. Marek Pietrykowski, komendant miejski policji w Rzeszowie, relacjonował, że w 2025 roku wszczęto 100 postępowań w sprawach oszustw „na legendę”, czyli na wnuczka, na policjanta czy na pracownika banku. Straty, głównie seniorów, wyniosły 3 252 247 zł.

Daje to prawie dwie nowe sprawy w tygodniu i średnio ponad 32 tys. zł straty na każdą taką sytuację. Według komendanta pokrzywdzeni są tak zmanipulowani, że potrafią wypłacić z banku wszystkie oszczędności.

Za tymi liczbami stoją konkretni ludzie, a do podobnych oszustw dochodzi bez przerwy. Pod koniec lipca policja zatrzymała podejrzanych, którzy w maju oszukali 64-letnią kobietę z Rzeszowa. Odebrała telefon od nieznajomej, która przekonywała ją, że jest jej siostrą. Miała spowodować wypadek, prosiła o 180 tys. zł na kaucję, żeby uniknąć więzienia.

Historia była oczywiście zmyślona. Seniorka uwierzyła jednak w opowieść i przekazała młodemu mężczyźnie, który pojawił się w jej domu, 17 400 dolarów.

W takich rozmowach oszust musiał do tej pory liczyć na to, że zdenerwowana starsza osoba słabo słyszy przez telefon i nie rozpozna obcego głosu. Policja w kampanii prowadzonej razem z bankami(1) ostrzega, że teraz przestępcy mogą użyć sztucznej inteligencji, żeby podrobić głos bliskiej osoby.

Zawodowo wdrażam w firmach rozwiązania oparte na sztucznej inteligencji i sam potrafię zbudować asystenta, który mówi ludzkim głosem. Wiem, jak mało nagrania potrzebują dziś programy do klonowania głosu.

Badacze firmy McAfee(2), producenta oprogramowania antywirusowego, sprawdzili, że w jednym z testów wystarczyły trzy sekundy nagrania, żeby podrobiony głos w 85 proc. zgadzał się z oryginałem.

Skąd oszust weźmie próbkę? Z filmiku w mediach społecznościowych albo z wiadomości głosowej, którą ktoś przesłał dalej. Trzy sekundy to jedno krótkie zdanie.

Czy taką podróbkę da się rozpoznać na słuch? W osobnej ankiecie McAfee 70 proc. badanych przyznało, że nie jest pewnych, czy odróżni sklonowany głos od prawdziwego.

Ankietę przeprowadzono na początku 2023 roku wśród 7 tys. osób w dziewięciu krajach. Polski wśród nich nie było. Trudno jednak zakładać, że Polacy radziliby sobie lepiej niż ankietowani w Niemczech czy Wielkiej Brytanii. Moim zdaniem przez telefon, w strachu o wnuka, jest jeszcze trudniej.

Są jednak sygnały, które mogą zdradzić podróbkę. Wymienia je NASK(3), państwowy instytut badawczy, w którym działa zespół reagowania na incydenty CERT Polska.

Taki głos brzmi płasko i bez emocji, ma dziwną intonację, bo nie robi naturalnych pauz, potrafi nagle zmienić głośność, a w tle brakuje zwykłych dźwięków, na przykład echa pokoju.

Sam nie opierałbym jednak na nich obrony. Oszust mówi szybko i straszy więzieniem, a kto słyszy płaczącego wnuka, myśli tylko o tym, jak mu pomóc. Pogłos pokoju nikogo wtedy nie obchodzi.

Do tego te programy szybko się poprawiają i moim zdaniem to, co dziś da się wychwycić przy bardzo uważnym słuchaniu, za pół roku może być już nie do usłyszenia.

Skoro ucho zawodzi, trzeba oprzeć się na czymś innym. Rodzina może się obronić, i to bez wydawania złotówki.

Przy samym haśle łatwo o błąd. Nie może to być nic, co da się wyczytać z Facebooka. Odpadają więc imię psa i data urodzin. Najlepiej sprawdza się słowo bez związku z rodziną, którego nigdy nie wysyłamy SMS-em ani komunikatorem.