Trzy projekty z Podkarpacia na liście inwestycji dla wschodniej granicy UE

Wschodnie regiony Unii Europejskiej potrzebują większych inwestycji w transport, energetykę, ochronę ludności i rozwój gospodarczy. To główny wniosek Forum Wschodnich Regionów Przygranicznych, które odbyło się w Rzeszowie.

Jednym z najważniejszych punktów spotkania była prezentacja mapy potrzeb inwestycyjnych. Znalazło się na niej 46 projektów zgłoszonych przez 54 regiony i jednostki administracyjne z ośmiu państw UE.

Dokument ma pomóc w rozmowach z Komisją Europejską o przyszłym finansowaniu tych obszarów.

W Forum uczestniczyli przedstawiciele instytucji unijnych, polskiego rządu, dyplomaci oraz samorządowcy z regionów położonych przy wschodniej granicy Unii. Rozmawiali o tym, jak zmieniła się sytuacja tych terenów po rosyjskiej agresji na Ukrainę i jakie wsparcie będzie potrzebne w kolejnych latach.

Uczestnicy zwracali uwagę, że regiony przygraniczne muszą jednocześnie wzmacniać bezpieczeństwo i rozwijać lokalną gospodarkę. Chodzi nie tylko o inwestycje wojskowe, ale również o drogi, kolej, energetykę, ochronę zdrowia i usługi publiczne.

Ważne jest także przeciwdziałanie wyludnianiu się tych obszarów i tworzenie mieszkańcom warunków do życia oraz pracy.

Wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej Raffaele Fitto podkreślał, że odpowiedzialność za bezpieczeństwo i rozwój wschodnich regionów spoczywa na całej Unii. Przypomniał, że w ramach przeglądu polityki spójności dziewięć państw przekierowało łącznie niemal 10 mld euro na obronność i gotowość cywilną.

Podobne stanowisko przedstawiali reprezentanci regionów. Wskazywali na potrzebę budowy i modernizacji dróg oraz przejść granicznych, rozwoju połączeń z Ukrainą, a także ułatwienia samorządom korzystania z unijnych funduszy. Wśród postulatów pojawiły się m.in. niższe wymagania dotyczące wkładu własnego i uproszczenie procedur przy ubieganiu się o dofinansowanie.

Jednym z najważniejszych rezultatów Forum jest „Mapa potrzeb wschodnich regionów przygranicznych UE”. Opracowanie zbiera 46 priorytetowych przedsięwzięć zgłoszonych przez 54 regiony i jednostki administracyjne z ośmiu państw członkowskich.

Projekty podzielono na sześć obszarów:

• Transport i dostępność – 17 projektów dotyczących m.in. dróg, kolei, lotnisk, przejść granicznych i infrastruktury logistycznej.

• Gospodarka i innowacje – 9 projektów związanych m.in. z rozwojem przemysłu, nowych technologii i systemów bezzałogowych.

• Zasoby lokalne i środowisko – 6 projektów dotyczących gospodarki wodnej, biogospodarki i przeciwdziałania suszy.

• Bezpieczeństwo i odporność cywilna – 5 projektów obejmujących m.in. ochronę ludności, schrony i zarządzanie kryzysowe.

• Bezpieczeństwo energetyczne – 5 projektów związanych z odpornością sieci, awaryjnym zasilaniem i odnawialnymi źródłami energii.

• Usługi publiczne i odporność społeczna – 4 projekty dotyczące m.in. przygotowania szpitali na sytuacje kryzysowe i ochrony zdrowia.

Jak zaznaczał marszałek województwa podkarpackiego Władysław Ortyl, mapa ma być wspólnym zestawieniem potrzeb regionów, a nie rankingiem inwestycji. Ma stanowić podstawę do rozmów z Komisją Europejską i pomóc w przygotowaniu unijnego planu inwestycji dla wschodnich obszarów Wspólnoty.

Ważnym założeniem jest również to, by nowe wydatki na bezpieczeństwo nie odbywały się kosztem tradycyjnej polityki spójności, która wspiera wyrównywanie różnic rozwojowych między regionami.

W mapie uwzględniono również trzy przedsięwzięcia zgłoszone przez województwo podkarpackie. Pierwsze dotyczy rozwoju Polskiego Centrum Certyfikacji i Rozwoju Systemów Bezzałogowych „Dolina Dronowa”. Drugie zakłada wzmocnienie systemu ochrony zdrowia i współpracy medycznej z Ukrainą.

Trzeci projekt obejmuje poprawę dostępności transportowej regionu. Chodzi o rozwój ważnych połączeń drogowych i kolejowych, które mają poprawić komunikację m.in. na obszarze Czwórmiasta, Roztocza i Bieszczad.

Podczas Forum odbyły się również rozmowy w ramach sieci NEEBOR, zrzeszającej wschodnie regiony przygraniczne Europy. Ich celem było dopracowanie wspólnego stanowiska, które ma przedstawiać najważniejsze potrzeby tych obszarów w negocjacjach dotyczących przyszłego budżetu Unii Europejskiej na lata 2028–2034.

Równolegle dyskutowano o utworzeniu unijnej strategii makroregionalnej dla Karpat. Taki dokument miałby wspierać rozwój gospodarczy i społeczny obszarów karpackich, a jednocześnie uwzględniać ochronę ich środowiska naturalnego. Uczestnicy wskazywali również na potrzebę przygotowania specjalnych instrumentów finansowych dla tego regionu.

Efektem spotkania ma być wspólny głos wschodnich regionów UE w rozmowach z unijnymi instytucjami. Samorządy chcą przekonać Komisję Europejską, że obszary przygraniczne potrzebują osobnego, długofalowego wsparcia - zarówno na inwestycje związane z bezpieczeństwem, jak i na rozwój infrastruktury, gospodarki i usług publicznych.