Mobilizacja w Polsce. Kto może zostać wezwany do wojska w pierwszej kolejności?

W przypadku ogłoszenia mobilizacji wojsko nie będzie wzywać wszystkich obywateli jednocześnie. Jak przypomina Ministerstwo Obrony Narodowej, w pierwszej kolejności znaczenie będą mieli żołnierze rezerwy, którym wcześniej nadano przydziały mobilizacyjne.

Wezwania mogą jednak otrzymać również osoby bez wcześniejszego doświadczenia wojskowego. Przepisy określają też, kto może zostać wyłączony z obowiązku służby ze względu na pełnione funkcje, kwalifikacje, stan zdrowia lub sytuację rodzinną.

Podstawą prawną zasad powoływania do służby wojskowej w razie mobilizacji i w czasie wojny jest ustawa o obronie Ojczyzny z 11 marca 2022 roku. System zakłada wcześniejsze przygotowanie obsady jednostek wojskowych. Dlatego część osób może otrzymać przydziały mobilizacyjne jeszcze w czasie pokoju.

W pierwszej kolejności wojsko będzie korzystać z żołnierzy rezerwy, którzy mają już wyznaczone konkretne stanowiska w jednostkach. Chodzi przede wszystkim o osoby, które wcześniej odbyły służbę wojskową, złożyły przysięgę i zostały przeniesione do rezerwy.

Przydział mobilizacyjny wskazuje, jaką funkcję dana osoba ma objąć po ogłoszeniu mobilizacji lub w czasie wojny. Dzięki temu dowódcy mogą wcześniej zaplanować obsadę jednostek i wiedzą, na których żołnierzy będą mogli liczyć.

Do tej grupy mogą należeć m.in. byli żołnierze zawodowi, osoby po służbie przygotowawczej oraz byli żołnierze Wojsk Obrony Terytorialnej, jeśli spełniają wymagane warunki.

Warto przy tym rozróżnić żołnierza rezerwy od osoby, która jedynie znajduje się w rezerwie. Żołnierz rezerwy złożył przysięgę wojskową i został przeniesiony do rezerwy. Samo posiadanie kategorii zdolności do służby wojskowej nie oznacza natomiast, że ktoś odbył służbę lub złożył przysięgę.

Mobilizacja nie dotyczy wyłącznie osób, które będą bezpośrednio wykonywać zadania bojowe. Armia potrzebuje również pracowników odpowiedzialnych za logistykę, naprawy, administrację i obsługę techniczną.

Dlatego przepisy przewidują także pracownicze przydziały mobilizacyjne. Mogą je otrzymać pracownicy resortu obrony narodowej oraz inne osoby zatrudnione na stanowiskach przewidzianych w strukturach wojskowych na czas wojny.

O rodzaju przydziału informuje karta mobilizacyjna. Dokumenty różnią się kolorami pasków:

• Czerwony pasek – karta dla żołnierza pasywnej rezerwy, który ma obowiązek stawić się do czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji lub w czasie wojny.
• Zielony pasek – karta dla żołnierza pasywnej rezerwy powoływanego do czynnej służby wojskowej za pomocą karty powołania lub obwieszczenia.
• Niebieski pasek – karta przeznaczona dla pracowników resortu obrony narodowej oraz innych osób, które nie są pracownikami tego resortu, a mają pracowniczy przydział mobilizacyjny.

Otrzymanie przydziału mobilizacyjnego nie jest warunkiem koniecznym do powołania do wojska. Ustawa pozwala wezwać również osoby, które wcześniej nie miały takiego przydziału, jeżeli są zdolne do pełnienia czynnej służby wojskowej i istnieje taka potrzeba.

Znaczenie mogą mieć nie tylko wiek i stan zdrowia, ale również wykształcenie, kwalifikacje zawodowe czy posiadane umiejętności. Wojsko może potrzebować osób o specjalistycznym przygotowaniu, które przydadzą się w konkretnych jednostkach i na określonych stanowiskach.

Przepisy przewidują również sytuacje, w których dana osoba nie zostanie powołana do czynnej służby wojskowej w razie mobilizacji lub wojny. Część wyłączeń następuje z urzędu, a w innych przypadkach konieczny jest wniosek pracodawcy.

Z urzędu wyłączeni są m.in.:

• posłowie i senatorowie wykonujący mandat;
• radni;
• osoby zajmujące określone kierownicze stanowiska państwowe i w administracji publicznej;
• osoby, których kwalifikacje lub zajmowane stanowiska są niezbędne do zapewnienia obrony albo bezpieczeństwa państwa.

Wyłączenie może nastąpić także na wniosek kierownika urzędu lub przedsiębiorcy. Dotyczy to sytuacji, w których powołanie konkretnego pracownika mogłoby doprowadzić do zaprzestania lub poważnego zakłócenia pracy urzędu albo działalności przedsiębiorstwa niezbędnego dla obrony i bezpieczeństwa państwa. Nie oznacza to jednak, że każdy pracownik ważnej instytucji czy przedsiębiorstwa jest automatycznie zwolniony ze służby. Konieczne jest spełnienie ustawowych warunków i uzyskanie odpowiedniego wyłączenia.

Co do zasady obowiązkowi służby wojskowej podlegają obywatele Polski od 18. roku życia do końca roku kalendarzowego, w którym kończą 60 lat. W przypadku osób posiadających stopień podoficerski lub oficerski granica ta wynosi 63 lata. Ze służby wyłączone są osoby uznane ze względu na stan zdrowia za trwale niezdolne do jej pełnienia.

Ustawa uwzględnia również sytuację rodzinną. Obowiązkowi służby wojskowej nie podlegają kobiety w ciąży i przez sześć miesięcy po porodzie. Wyłączenie obejmuje także osoby sprawujące opiekę nad dziećmi do ósmego roku życia, a także opiekunów starszych dzieci i osób wymagających stałej opieki, jeśli mieszkają z nimi i nie ma możliwości powierzenia tej opieki komuś innemu.

W razie mobilizacji osoby posiadające odpowiednie przydziały mają obowiązek stawić się w wyznaczonym miejscu i terminie. Osoby, które nie otrzymały wcześniej przydziałów, również mogą zostać powołane, jeśli wojsko będzie potrzebowało uzupełnienia stanu osobowego.

Żołnierze, którzy w chwili ogłoszenia mobilizacji lub rozpoczęcia czasu wojny już pełnią czynną służbę wojskową, pozostają w niej do czasu zwolnienia zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Mobilizacja nie oznacza więc automatycznego wezwania wszystkich obywateli. O tym, kto zostanie powołany, decydują potrzeby Sił Zbrojnych, posiadane kwalifikacje, wiek, stan zdrowia oraz ustawowe zasady wyłączeń.