FIS - motocykl, który zmienił polski żużel. Zobacz historię niezwykłej konstrukcji
W latach 50. pracownicy rzeszowskiej WSK stworzyli motocykl żużlowy, który trafił na polskie tory, a nawet za granicę. Historię konstrukcji FIS można teraz poznać na wystawie w Wojewódzkim Domu Kultury w Rzeszowie.
Wit Hadło · 19 września 2026
Miłośnicy żużla i historii rzeszowskiego sportu mają kolejny powód, by odwiedzić Wojewódzki Dom Kultury. W Galerii WDK przy ul. Stefana Okrzei 7 można oglądać wystawę fotografii „Anatomia FIS. Jak inżynierowie z Rzeszowa zrewolucjonizowali Czarny Sport”.
Ekspozycja dokumentuje historię powstania rzeszowskiego motocykla i silnika żużlowego FIS. Fotografie pochodzą z archiwum Galerii Fotografii Miasta Rzeszowa.
Motocykl ze stolicy Podkarpacia
Historia FIS-a rozpoczęła się w latach 50., gdy polskie kluby miały ograniczony dostęp do zagranicznego sprzętu żużlowego. Wtedy Tadeusz Fedko i Romuald Iżewski – zawodnicy Stali Rzeszów oraz pracownicy Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego – postanowili skonstruować własny motocykl.
Pomysł wymagał wykorzystania dostępnych możliwości technicznych. Twórcy kupili brytyjski motocykl JAP, pożyczyli ramę ze Świętochłowic i po godzinach pracy rozłożyli konstrukcję na części. Na tej podstawie zaczęli budować własną, ulepszoną maszynę.
Nazwa FIS pochodziła od nazwisk konstruktorów i nazwy klubu – Fedko, Iżewski, Stal.
Oficjalny test silnika FIS1 przeprowadzono 12 maja 1954 roku w Rzeszowie. Miesiąc później, 17 czerwca, mistrz Polski Edward Kupczyński wystartował na nowej konstrukcji i już w pierwszym biegu ustanowił rekord rzeszowskiego toru.
Silnik był następnie wielokrotnie modernizowany. W szczytowym okresie osiągał około 45 KM. Co ciekawe, podczas pierwszych testów sprawdzano go nawet na denaturacie.
FIS jeździł także za granicą
W latach 1954 - 1959 rzeszowska konstrukcja była podstawowym napędem wykorzystywanym na polskich torach żużlowych. Motocykle trafiały również do innych krajów, m.in. Szwecji, Norwegii i państw Europy Środkowej.
Rozwój techniczny sprzętu szedł w parze z sukcesami Stali Rzeszów. Klub awansował do I ligi, a w 1960 i 1961 roku zdobył mistrzostwo Polski. W kolejnych sezonach rzeszowscy żużlowcy sięgali po srebrne medale, a w 1966 roku po brąz.
Historia FIS-a ma jednak również tragiczne rozdziały. W 1959 roku zginął Eugeniusz Nazimek, jeden z liderów rzeszowskiego żużla.
Produkcję FIS-a zakończono jesienią 1959 roku, kiedy polską konstrukcję zaczął wypierać czechosłowacki sprzęt marki Jawa. Mimo zakończenia produkcji rzeszowski motocykl pozostał ważnym osiągnięciem polskiej myśli technicznej. Zapotrzebowanie na FIS-a było na tyle duże, że w tamtym czasie zgłoszono nawet chęć zakupu 30 maszyn z byłego ZSRR.
Historia rzeszowskiego żużla na fotografiach
Wystawa w WDK jest kolejną odsłoną projektu poświęconego historii rzeszowskiego żużla. Wcześniej Galeria Fotografii Miasta Rzeszowa prezentowała w plenerze ekspozycję „Dziś wygra Stal”, w tej chwili, do końca roku, na murze Stadiony Miejskiego oglądać można wystawę "Złote lata żużla w Stali Rzeszów".
Całoroczny projekt przygotowano z okazji 75. rocznicy powołania rzeszowskiej sekcji żużlowej Stali oraz obchodów Europejskiego Miasta Sportu 2026. Wystawa „Anatomia FIS” miała swoją premierę w czerwcu w przestrzeni Podkarpackiego Centrum Innowacji.
Za konsultację merytoryczną odpowiada Marek Bluj, dziennikarz sportowy i pisarz, który przygotował również wstęp do wystawy.
Ekspozycję można oglądać w Galerii Wojewódzkiego Domu Kultury przy ul. Stefana Okrzei 7 w Rzeszowie do 15 października.
