W kręgu drzeworytu płazowskiego. Zobaczcie prace Józefa Lewkowicza [ZDJĘCIA]
To jedna z najbardziej charakterystycznych form tradycyjnej sztuki ludowej z Podkarpacia. Drzeworyt płazowski, którego XIX-wieczne matryce zachowały się do naszych czasów, został odtworzony przez Józefa Lewkowicza.
Wit Hadło · 25 września 2026
W czwartek, 24 września, w Muzeum Etnograficznym im. Franciszka Kotuli w Rzeszowie odbył się wernisaż wystawy "Józef Lewkowicz – w kręgu drzeworytu płazowskiego". Ekspozycja opowiada o wyjątkowej tradycji artystycznej z Płazowa oraz o artyście, który od lat zajmuje się jej odtwarzaniem i przywracaniem jej miejsca w kulturze regionu.
Dawne matryce z Płazowa
Drzeworyt płazowski to nazwa kolekcji XIX-wiecznych matryc drzeworytniczych pochodzących z Płazowa w powiecie lubaczowskim. Tradycja ta związana jest przede wszystkim z rodziną Kostrzyckich.
Do naszych czasów zachowało się 13 drewnianych tabliczek. Część z nich została wyrzeźbiona po obu stronach, dzięki czemu łącznie można mówić o 22 matrycach.
Przedstawienia umieszczone na drewnianych tabliczkach mają przede wszystkim charakter religijny. Znajdują się wśród nich sceny ze Starego i Nowego Testamentu, wizerunki Jezusa i Maryi oraz świętych Kościoła rzymskokatolickiego i greckokatolickiego.
Odbitki dla mieszkańców wsi
Drzeworyty nie były jednak wyłącznie dziełami przeznaczonymi do oglądania. Za pomocą matryc wykonywano papierowe odbitki, które następnie sprzedawano na jarmarkach i podczas odpustów.
Były tanie, dlatego mogły trafić także do najbiedniejszych gospodarstw. Dla mieszkańców wsi stanowiły często jeden z niewielu dostępnych sposobów na posiadanie w domu religijnego wizerunku.
Żadna z oryginalnych papierowych odbitek nie zachowała się do naszych czasów. O historii tej sztuki świadczą przede wszystkim ocalałe drewniane matryce.
Józef Lewkowicz odtwarza zapomnianą tradycję
Na wystawie w Rzeszowie pokazano prace Józefa Lewkowicza, artysty ludowego pochodzącego z Nowego Sioła. To właśnie on podjął się odtworzenia XIX-wiecznych matryc Macieja Kostrzyckiego z Płazowa.
Praca nad rekonstrukcją pozwoliła nie tylko przywrócić kolejne przedstawienia, ale również zachować umiejętności związane z tradycyjnym drzeworytem.
Działania Lewkowicza przyczyniły się do wpisania w 2022 roku „Reaktywacji i rozwoju drzeworytu płazowskiego” do Krajowego rejestru dobrych praktyk w ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Artysta został także jednym z pierwszych depozytariuszy tego procesu.
Premiera św. Onufrego
Jednym z najważniejszych momentów czwartkowego wernisażu było premierowe odsłonięcie drzeworytu przedstawiającego św. Onufrego. To 16. i zarazem ostatnia matryca drzeworytu płazowskiego odtworzona przez Józefa Lewkowicza.
Wernisaż wystawy drzeworytu płazowskiego w Muzeum Etnograficznym [ZDJĘCIA]
