Kiedy antybiotyk pomaga, a kiedy może zaszkodzić? Poznaj odpowiedzi na 9 ważnych pytań
Czy można odstawić antybiotyk, gdy poczujemy się lepiej? Czy wolno łączyć go z alkoholem? Na te i inne pytania, z okazji obchodzonego 18 listopada Europejskiego Dnia Wiedzy o Antybiotykach, odpowiadają dr n. farm. Katarzyna Molęda-Krawiec oraz mgr farm. Anna Ploska, ekspertki Podkarpackiego NFZ.

Większość infekcji górnych dróg oddechowych wywołują wirusy, a antybiotyki działają wyłącznie na bakterie. Nie leczą więc przeziębienia, grypy ani większości przypadków bólu gardła.
Gorączka, kaszel czy silny ból gardła same w sobie nie przesądzają o zakażeniu bakteryjnym. Nawet wysoka gorączka sama w sobie nie jest wskazaniem do zastosowania antybiotyku.
Antybiotyk może być potrzebny na przykład przy anginie paciorkowcowej, ale o rozpoznaniu i leczeniu decyduje lekarz, czasem także na podstawie testu diagnostycznego. Nieuzasadnione stosowanie leku może wywołać działania niepożądane i zaburzyć mikrobiotę jelitową.
Lekarz przepisał antybiotyk. Czuję się dobrze już po dwóch dniach. Czy mogę odstawić lek?
Nie należy odstawiać ani zmieniać dawkowania antybiotyku na własną rękę. Poprawa samopoczucia nie zawsze oznacza, że zakażenie zostało wyleczone. Trzeba stosować się do zaleceń lekarza dotyczących dawki i czasu kuracji. Dlatego nawet jeśli po dwóch dniach czujemy się dużo lepiej, należy kontynuować leczenie zgodnie z zaleceniem.
Warto jednak podkreślić jedną ważną rzecz: nie chodzi o to, aby zawsze przyjmować antybiotyk przez jak najdłuższy czas. Współczesna medycyna dąży do stosowania możliwie krótkich, ale skutecznych schematów leczenia. Czas terapii powinien być dostosowany do rodzaju zakażenia, zastosowanego leku i stanu pacjenta.
Jeżeli pojawiają się działania niepożądane lub mamy wątpliwości dotyczące dalszego stosowania leku, należy skontaktować się z lekarzem, zamiast samodzielnie podejmować decyzję o jego odstawieniu.
18 listopada to Europejski Dzień Wiedzy o Antybiotykach
Antybiotyk nie jest lekiem na każdą infekcję. Jego skuteczność zależy nie tylko od właściwego doboru preparatu, ale również od prawidłowego stosowania.
Warto zapamiętać pięć złotych zasad:
Antybiotyki stosujemy wyłącznie w zakażeniach bakteryjnych, gdy istnieją wskazania do ich zastosowania.
Przestrzegamy zaleconego dawkowania i czasu terapii.
Nie łączymy antybiotyków z innymi substancjami bez sprawdzenia możliwych interakcji.
Nie stosujemy pozostałości leków z poprzednich kuracji.
Pytamy farmaceutę, jeśli mamy wątpliwości dotyczące sposobu przyjmowania leku.
Czy antybiotyk trzeba przyjmować dokładnie o określonych godzinach? Co zrobić, jeśli zapomnieliśmy wziąć jedną dawkę?
Tak, regularne przyjmowanie leku zgodnie z zaleconymi odstępami pomaga utrzymać jego skuteczność. Przy dawkowaniu co 8, 12 czy 24 godziny powinniśmy trzymać się takiego rytmu, istotne jest bowiem utrzymanie odpowiedniego stężenia substancji czynnej w organizmie.
Jeśli pominiesz dawkę, sprawdź ulotkę konkretnego leku. Zwykle można ją przyjąć po przypomnieniu sobie, chyba że zbliża się już pora kolejnej – wtedy należy pominąć zapomnianą dawkę i wrócić do zwykłego schematu.
Nie przyjmuj dawki podwójnej w celu uzupełnienia tej pominiętej.
Antybiotyk i alkohol – czy podczas leczenia naprawdę nie wolno wypić nawet jednego piwa lub kieliszka wina?
To jedno z najczęściej zadawanych pytań przez pacjentów. Odpowiedź nie jest jednakowa, to zależy od antybiotyku. Jednak podczas leczenia najbezpieczniej zrezygnować z alkoholu.
Przy niektórych lekach, takich jak metronidazol, połączenie do z alkoholem może wywołać m.in. nudności, wymioty, bóle brzucha i kołatanie serca. Po metronidazolu należy odczekać 48 godzin, a po tinidazolu 72 godziny od zakończenia kuracji.
W przypadku wielu popularnych antybiotyków niewielka ilość alkoholu nie powoduje istotnej bezpośredniej interakcji. Nie oznacza to jednak, że warto po niego sięgać. Alkohol może nasilać nudności, zawroty głowy i inne działania niepożądane, a podczas infekcji dodatkowo pogarszać samopoczucie.
Czy podczas przyjmowania antybiotyku trzeba stosować probiotyk? Czy każdy probiotyk działa tak samo?
Antybiotyki mogą wpływać na naturalną mikrobiotę jelitową i u części osób powodować biegunkę lub dolegliwości brzuszne. Probiotyk może być przydatny w określonych sytuacjach, ale nie każdy pacjent musi go stosować i nie wszystkie preparaty działają tak samo.
Znaczenie ma konkretny szczep, np. Lacticaseibacillus rhamnosus GG (LGG) lub Saccharomyces boulardii. Ważne jest, aby zwracać uwagę na dokładne oznaczenie szczepu, a nie tylko nazwę rodzaju bakterii. Skuteczność probiotyku jest bowiem szczepozależna.
Probiotyk najlepiej rozpocząć stosować możliwie wcześnie, równolegle z antybiotykiem. W przypadku preparatów bakteryjnych warto zachować około dwóch godzin odstępu od dawki antybiotyku.
Warto też pamiętać, że probiotyki nie są odpowiednie dla wszystkich. Szczególnej ostrożności wymagają osoby z ciężkimi zaburzeniami odporności lub w ciężkim stanie klinicznym.
Najważniejsze: probiotyk powinien być dobrany do konkretnej sytuacji, a nie wybierany wyłącznie na podstawie reklamy czy liczby szczepów na opakowaniu.
Podkarpackie ciekawostki
- W tym roku wystawiono około 447 tys. recept na ponad 580 tys. opakowań antybiotyków dla prawie 318 tys. pacjentów! Podkarpacki NFZ dopłacił do nich około 13 milionów złotych - większość z tych leków znajduje się w wykazach bezpłatnych leków dla dzieci i seniorów - mówi Karolina Kostkiewicz z Zespołu Komunikacji Społecznej i Promocji Podkarpackiego NFZ.
Najdroższy antybiotyk to Colistin TZF, liofilizat do sporządzania roztworu do wstrzykiwań, infuzji i inhalacji. Aktualna cena za 1 opakowanie po 20 fiolek to 483,56 zł, z czego NFZ dopłaca 480,84 zł, a pacjent dopłaca jedynie 2,72 zł lub odbiera go bezpłatnie – lek znajduje się w bowiem wykazie bezpłatnych leków dla dzieci i seniorów.
Czy antybiotyk można popijać sokiem, mlekiem albo kawą? Czy trzeba go przyjmować przed jedzeniem, czy po posiłku?
Najlepiej popijać antybiotyk wodą. Mleko i produkty mleczne mogą ograniczać wchłanianie niektórych leków, a kawa, soki lub inne napoje mogą wpływać na działanie wybranych preparatów albo nasilać ich działania niepożądane.
Zasady przyjmowania leku względem posiłku zależą od konkretnego antybiotyku. Niektóre preparaty należy przyjmować na czczo, inne w trakcie jedzenia lub bezpośrednio po posiłku. Dlatego sprawdź ulotkę lub zapytaj farmaceutę, nie ma bowiem jednej reguły dla wszystkich preparatów.
Został mi antybiotyk z poprzedniego leczenia. Czy mogę go wykorzystać, gdy znowu zachoruję?
Zdecydowanie nie! To jeden z najczęściej popełnianych błędów. Pacjenci często przechowują w domowych apteczkach kilka tabletek antybiotyku, traktując je jako zabezpieczenie na wypadek kolejnej infekcji.
Tymczasem podobne objawy mogą mieć różne przyczyny, a lek skuteczny w poprzedniej chorobie może nie pasować do obecnej.
Poza tym pozostała ilość może być niewystarczająca do leczenia, a lek może być przeterminowany lub niewłaściwie przechowywany.
Nie przekazuj też antybiotyku innym osobom. Niepotrzebne lub przeterminowane leki oddaj do punktu zbiórki, na przykład do apteki, która prowadzi taką zbiórkę.
Antybiotykooporność – dużo się o niej mówi, ale co to właściwie oznacza dla zwykłego pacjenta?
Antybiotykooporność oznacza, że bakterie potrafią przeżyć i namnażać się mimo zastosowania leku, który wcześniej je zwalczał. Warto podkreślić, że to nie organizm człowieka uodparnia się na antybiotyk, ale bakterie nabywają lub rozwijają mechanizmy obronne przed jego działaniem.
Niepotrzebne przyjmowanie antybiotyków sprzyja rozwojowi opornych bakterii. Dlatego leki te należy stosować wyłącznie na zlecenie lekarza i zgodnie z jego zaleceniami. Nie należy domagać się antybiotyku przy każdej infekcji.
Znaczenie mają też higiena i szczepienia ochronne, które pomagają ograniczać liczbę zakażeń.
Dziecko dostaje antybiotyk. Na co rodzice powinni szczególnie uważać i jakie błędy najczęściej popełniają?
Dawkowanie u dzieci zależy m.in. od masy ciała, wieku, rodzaju zakażenia i preparatu. Nie zmieniaj dawki samodzielnie, a zawiesinę odmierzaj strzykawką doustną lub miarką – nie łyżeczką kuchenną. Przygotowanie i przechowywanie leku, w tym informację o tym, czy wymaga lodówki, sprawdź w ulotce.
Obserwuj dziecko pod kątem działań niepożądanych. Obrzęk twarzy lub języka, trudności w oddychaniu czy nagłe osłabienie wymagają natychmiastowej pomocy medycznej. Nie należy również bagatelizować nasilonej lub krwistej biegunki.
Nie podawaj dziecku antybiotyku pozostałego po wcześniejszej kuracji ani leku przepisanego rodzeństwu. Jeśli dziecko zwymiotuje po dawce, nie podawaj automatycznie kolejnej – skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
Najważniejsze: nie traktujmy antybiotyku jako leku, który można podać dziecku według własnego uznania. Prawidłowa dawka, odpowiednie przechowywanie i obserwacja dziecka mają ogromne znaczenie dla bezpieczeństwa i skuteczności leczenia.
Najpopularniejsze antybiotyki na Podkarpaciu
5 najpopularniejszych antybiotyków na Podkarpaciu to preparaty zawierające:
połączenie amoksycyliny z kwasem klawulanowym,
azytromycyna,
cefalosporyna II generacji – cefuroksym,
amoksycylina,
cyprofloksacyna będąca chemioterapeutykiem.
Udostępnij ten artykuł



