Deichman Bjørvika w Oslo to nowoczesne centrum kultury i miejsce spotkań, które od momentu otwarcia stało się jednym z symboli miasta i wzorem dla bibliotek na całym świecie. Nic dziwnego, że powoływali się na nią architekci, ogłaszając konkurs na projekt Biblioteki Nowej w Rzeszowie.
Spis treści:
Zwycięski projekt „budowy stulecia” w stolicy Podkarpacia już co prawda mamy, zebrało się nad nim ostatnio jednak tyle ciemnych chmur, że ciężko powiedzieć, czy będzie to koncepcja ostateczna. W drugiej połowie grudnia pojawiło się nawet pytanie: Czy konkurs na Bibliotekę Nową trzeba będzie powtórzyć?
Przypomnijmy, że same przygotowania do ogłoszenia konkursu trwały niemal trzy lata. Architekci chcieli aby inspiracją dla rzeszowskiego projektu były biblioteki w Oslo, Helsinkach i Kopenhadze.
Pierwszą z nich udało mi się w ubiegłym roku odwiedzić. Zapraszam w podróż do stolicy Norwegii, na krótką fotorelację z Deichman Bjørvika.
Jak powstała biblioteka w Oslo? Historia i kontekst
W sercu Oslo, tuż przy przystani Bjørvika i w sąsiedztwie słynnej Opery Narodowej, stoi jedno z najciekawszych osiągnięć współczesnej architektury bibliotecznej – Deichman Bjørvika, nowa główna biblioteka stolicy Norwegii. To nie tylko ogromna biblioteka z bogatymi zbiorami, ale przede wszystkim nowatorska przestrzeń społeczna i kulturowa, która redefiniuje rolę biblioteki w XXI wieku.
ZOBACZ TEŻ: Tak będzie wyglądać ResTower przy Wyspiańskiego. Jedni komentują: „Zarąbiste”, inni: „Ale potworki”
Idea nowej biblioteki w Oslo zrodziła się na początku XXI wieku. Miasto ogłosiło międzynarodowy konkurs architektoniczny, który w 2009 roku wygrały pracownie Atelier Oslo oraz Lundhagem Architects. Celem było stworzenie miejsca, które:
- nie będzie tylko magazynem książek,
- stanie się otwartą, inspirującą przestrzenią dla lokalnej społeczności,
- będzie symbolem nowoczesnej, nowatorskiej kultury publicznej.
Budowa trwała ponad dekadę i została ukończona w 2019 roku. Deichman Bjørvika oficjalnie została otwarta 18 czerwca 2020 roku, choć ze względu na obowiązujące wówczas restrykcje pandemiczne początkowo działała w ograniczonym zakresie.
Fenomen architektury: przestrzeń, światło i „wisząca” bryła
To, co od razu rzuca się w oczy, to innowacyjny projekt budynku. Architekci zaprojektowali bibliotekę tak, by:
- była maksymalnie przeszklona i jasna, z dużymi panoramicznymi oknami, które wpuszczają światło i łączą wnętrze z panoramą miasta i fiordem,
- miała charakter otwartej, ciągłej przestrzeni, z trójwymiarowymi „szybami świetlnymi” przecinającymi kolejne kondygnacje,
- miała spektakularne elementy konstrukcyjne, np. ostatnie dwa piętra nad znajdującym się przed budynkiem placem wysunięte na prawie dwadzieścia metrów, co tworzy charakterystyczny efekt „wiszącej” bryły.
Dzięki temu wnętrza są świetliste, przestronne i pełne naturalnej energii. Zupełnie inne niż stereotypowe biblioteki pełne ciasnych regałów i wąskich przestrzeni.
Biblioteka XXI wieku: nie tylko książki
Co więcej Deichman Bjørvika w Oslo nie ogranicza się do wypożyczania. W budynku znalazło się miejsce na:
- ponad 450 000 publikacji – od klasyki po nowości, zarówno fizycznych, jak i w różnych formatach multimedialnych,
- studio podcastowe, stanowiska z instrumentami muzycznymi, przestrzenie do nauki i tworzenia,
- strefy dla dzieci, miejsca do pracy kreatywnej i coworkingu oraz strefy relaksu z kawiarnią i biblioteką barową na najwyższym piętrze z widokiem na fiord,
- kino, archiwa, przestrzenie eventowe i warsztatowe.
Projekty przyszłości: Future Library, czyli książki na sto lat
Jednym z ciekawszych projektów w bibliotece jest Future Library, czyli Biblioteka Przyszłości, autorstwa szkockiej artystki Katie Paterson. Zainicjowany został w 2014 roku. Wtedy to, w lesie Nordmarka pod Oslo, posadzono tysiąc drzew, które sto lat później, w 2114 roku, zostaną przerobione na papier przeznaczony do wydania wyjątkowej antologii.
PODRÓŻE: Węgierskie Hortobágy – azjatycki step w środku Europy
W ramach tego programu co roku, przez 100 lat, wybrany pisarz dostarcza jedną niepublikowaną jeszcze książkę. Są to teksty stworzone wyłącznie na potrzeby tego projektu, pozostaną tajemnicą aż do momentu publikacji. Autorzy nie mogą ujawniać ich treści, a opiekujący się manuskryptami zarząd powierniczy również nie ma do nich wglądu.
Manuskrypty są przechowywane w specjalnym Cichym Pokoju, który znajduje się na piątym piętrze Deichman Bjørvika i został zbudowany z sosen pochodzących również z lasu Nordmarka (w ich miejscu posadzono te, z których zrobiony zostanie papier). Przypomina organiczną, niemal sakralną przestrzeń. Ściany mają fakturę słojów drewna, a w powietrzu unosi się naturalny zapach drzew.
Podczas uroczystości, która odbyła się już po pandemii koronawirusa, w marcu 2022 roku, w Cichym Pokoju w specjalnych schowkach osobiście swoje manuskrypty złożyli David Mitchell, Karl Ove Knausgård, Sjón i Tsitsi Dangarembga. Trzy kolejne zostały przekazane w imieniu Margaret Atwood, Elifa Shafaka i Han Kang.
Do dziś wśród autorów znaleźli się również Ocean Vuong, Judith Schalansky, Valeria Luiselli, Tommy Orange i Amitav Ghosh.
Biblioteka Deichman Bjørvika w Oslo [ZDJĘCIA]
W 2020 roku Norweskie Stowarzyszenie Bibliotekarzy uznało Deichman Bjørvika za bibliotekę roku 2020. Rok później Międzynarodowa Federacja Stowarzyszeń i Instytucji Bibliotekarskich przyznała jej tytuł najlepszej nowej biblioteki na świecie.
