W kręgu koloryzmu – wystawa malarstwa

Rzeszowski Dom Sztuki zaprasza na wernisaż i wystawę malarstwa „W kręgu koloryzmu”, prezentującą prace legendarnych profesorów Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie oraz ich wychowanków.

Na wystawie, której wernisaż odbędzie się 25 września 2025 r., obejrzeć będzie można obrazy: Alfonsa Karpińskiego, Wojciecha Weissa, Jana Szancenbacha, Juliusza Joniaka, Czesława Rzepińskiego, Stanisława Szczepańskiego, Teresy Wallis Joniak, Andrzeja Korca oraz Zbigniewa Święcińskiego.

Kolor i koloryzm.

Niniejsza wystawa koncentruje się wokół zagadnienia koloru i koloryzmu w malarstwie polskim XX i XXI wieku. Nawiązuje również do twórczości dwóch znamienitych artystów Wojciecha Weissa i Alfonsa Karpińskiego, których spuścizna malarska zaprezentowana została niedawno w Rzeszowskim Domu Sztuki, na wystawie zorganizowanej z okazji 150-tej rocznicy urodzin artystów.

Zainteresowanie kolorem i koloryzmem owładnęło artystyczny parnas już końcem lat 80. XIX wieku. Paryż, ówczesna stolica sztuki, stał się inkubatorem, gdzie dojrzewały i rodziły się nigdy dotąd nieznane kierunki w sztuce i kulturze w ogóle.

• ZOBACZ TEŻ: „Polacy. Czas wolny”. Obrazy Małgorzaty Kaczmarskiej w Galerii r_z

Wszelkiego rodzaju nowinki malarskie przeszczepione zostały na grunt polski za sprawą dwóch wybitnych profesorów krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych: Józefa Pankiewicza, Wojciecha Weissa oraz grona uczniów z ich pracowni. Powołali oni w 1923 roku „Komitet Paryski”, ugrupowanie skupiające malarzy koncentrujących się na „tworzeniu dobrego malarstwa” i wyjeździe do Paryża, w celu kontynuowania studiów malarskich. Jego założyciele czerpali z doświadczeń francuskich postimpresjonistów, m.in. Paula Cézanne’a i Pierre’a Bonnarda, z którym łączyła Pankiewicza przyjacielska relacja.

Kulturę malarską i program kapiści zawdzięczali również długim godzinom spędzonym w Luwrze, na studiowaniu i kopiowaniu płócien dawnych mistrzów. Z czasem kapistowskie dossier stało się fundamentem polskiego koloryzmu. Nadrzędnym założeniem był kolor, który pojawia się na obrazie dopiero w zestawieniu z innymi barwami, buduje bryłę i przestrzeń. Obraz miał stanowić kompozycję rywalizujących plam dopełniających się wzajemnie. Koloryści unikali tematów literackich, malowali przede wszystkim martwe natury, pejzaże i portrety. Po powrocie do kraju, z siedmioletniego pobytu we Francji, artyści związali się ze szkolnictwem wyższym. Zajmowali większość katedr w uczelniach artystycznych Krakowa, Warszawy, Poznania i Sopotu. Znaleźli wielu uczniów i naśladowców.

Wystawa „W kręgu koloryzmu” prezentuje dzieła legendarnych profesorów i ich wychowanków, notabene późniejszych profesorów Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Ta wielopokoleniowa tradycja kolorystyczna, kultywowana przez dziesięciolecia w murach uczelni, wywarła wpływ, a nawet można by rzec, pozostawiła piękno w sztuce polskiej 2 poł. XX wieku. Ekspozycję uświetniają obrazy wybitnych artystów takich jak Wojciecha Weissa i jego uczniów: Jana Szancenbacha, Czesława Rzepińskiego, Stanisława Szczepańskiego.

Wśród nich wyróżnia się pejzaż wspomnianego Wojciecha Weissa, pierwszego w niepodległej Polsce rektora krakowskiej ASP. Co warte podkreślenia, reprezentanta nurtu ekspresjonistycznego w sztuce Młodej Polski oraz kolorystycznych tendencji w sztuce lat dwudziestych i trzydziestych ubiegłego stulecia.

Z tego okresu pochodzi płótno zatytułowane „Pejzaż z ogrodu artysty w Kalwarii Zebrzydowskiej”. Kompozycja zadziwia intensywnością kolorytu, utrzymana jest w gamie paryskich błękitów, zieleni, ugrów i czerwieni. Rozległy plener, widziany z podwyższonej perspektywy, pozbawiony został narracji. Rolę głównego środka ekspresji przejmuje na siebie barwna plama uzyskująca szczególne nasycenie i fakturalną gęstość.

Dość spektakularnie przedstawia się spuścizna Jana Szancenbacha. Liczne pejzaże i martwe natury determinuje nastrojowość podyktowana intensywną kolorystyką, aranżującą niepowtarzalny klimat obrazu, czyli element, na którym artyście zawsze zależało najbardziej. Kolorystyczną konstrukcją przykuwają wzrok obrazy Czesława Rzepińskiego, utrzymane w klimacie francuskich postimpresjonistów. Formę budowaną miękkim duktem pędzla, krótkimi uderzeniami tworzącymi niewielki plamki, domyka gdzieniegdzie linia o charakterze konturu.

Warto pochylić się nad obrazami Stanisława Szczepańskiego, artysty urodzonego w Ropczycach, co ważne do momentu rozpoczęcia studiów całkowicie związanego z Podkarpaciem. Swe malarskie umiejętności doskonalił najpierw w krakowskiej Akademii, pod skrzydłami Wojciecha Weissa a następnie w paryskiej kolonii K.P. Kadr ujmujący kwitnącą jabłoń, zdradza inspiracje mistrzem. Drugi z obrazów „Martwa natura”, to kwintesencja wykładni kolorystycznego postrzegania motywu widzianego w naturze i przekładania go na płaszczyznę malarską. Wyjątkowym światłem emanują utwory Teresy Wallis-Joniak i Juliusza Joniaka, dyplomantów pracowni Hanny Rudzkiej-Cybis i Czesława Rzepińskiego.

Prawdziwą perełką wystawy jawi się „Martwa natura” autorstwa Alfonsa Karpińskiego, pokazana w 1929 r. w krakowskim Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych. Co prawda, nie jest to dzieło sensu stricto nawiązujące stylistyką do estetyki postkapistowskiej. Niemniej, zachwyca sposobem operowania świetlistymi refleksami ślizgającymi się po owocach czy porcelanowym dzbanuszku. Delikatne sfumato rozmywa ostrość konturów i wtapia rekwizyty w nasyconą miękkim światłem draperię. Subtelnie zharmonizowana kolorystyka, zawężona do srebrzystych bieli, czerwieni, ugrów i błękitów ewokuje melancholijny nastrój, wypełniony ciszą i spokojem.

Dorota Rucka-Marmaj
Wrzesień 2025