Mieszkańcy osiedla Dąbrowskiego sprzeciwiają się wyburzeniu willi dyrektorskiej. W jej miejsce ma powstać czteropiętrowy blok. Okazuje się, że budowa bloku w tej okolicy wcale może nie być taka prosta. Wszystko przez zapisy w Gminnym Programie Opieki nad Zabytkami Miasta Rzeszowa.
Spis treści:
O tym, że prawie stuletnia willa dyrektorska na dawnym osiedlu Centralnego Ośrodka Przemysłowego przy ul. Niedzielskiego ma zostać wyburzona, a w jej miejscu ma stanąć czteropiętrowy blok, media poinformowali członkowie nowo powstałej Rady Osiedla Dąbrowskiego.
– Skontaktowali się z nami mieszkańcy tej willi, jak nas poinformowali budynek ma zostać wyburzony, a w jego miejscu ma stanąć blok z garażem podziemnym – mówi Sławomir Morawski, przewodniczący Rady Osiedla Dąbrowskiego.
Układ przestrzenny jest pod ochroną konserwatorską
Przypomina też, że „układ przestrzenny osiedla mieszkaniowego pracowników Wytwórni Silników Samolotowych nr 2 Polskich Zakładów Lotniczych i Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego Polskich Zakładów Lotniczych” jest ujęty w Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Rzeszowa.
– Willa stanowi część modernistycznego osiedla wraz z sąsiednią willą przy ul. Niedzielskiego 2, ogrodem jordanowskim, blokami przy ul. Skłodowskiej-Curie, Żwirki i Wigury oraz Bohaterów Westerplatte – wylicza.
W programie uwzględniono m.in. Dom Kultury WSK, w którym obecnie mieści się Instytut Muzyki Uniwersytetu Rzeszowskiego, park Inwalidów Wojennych oraz bloki i właśnie willę, w której dawniej mieszkał dyrektor WSK.
Wąska ulica pełna samochodów
Przewodniczący zwraca też uwagę na ewentualne uciążliwości związane z przyszłym wyburzeniem willi i budową nowego bloku.
– Nie wyobrażam sobie, że przez wąską i zastawioną ulicą Niedzielskiego będą jeździć ciężkie samochody ciężarowe, nie wspominając już o samych uciążliwościach związanych z budową – mówi.
Miasto chwali się osiedlem Dąbrowskiego, ale pozwala na zmiany?
Co ciekawe – Urząd Miasta Rzeszowa sam chwali się unikatowym na skalę kraju osiedlem. Na stronie urzędu, w artykule „Podróż do przyszłości, czyli o rzeszowskim modernizmie” opracowanym przez Karolinę Chomiczewską, historyka sztuki z Biura Miejskiego Konserwatora Zabytków, czytamy:
„Mówiąc o przedwojennej modernistycznej architekturze mieszkaniowej, nie sposób nie wspomnieć chociażby o inwestycjach socjalnych Centralnego Okręgu Przemysłowego, towarzyszących zakładom produkcyjnym. Dla pracowników Państwowych Zakładów Lotniczych zaplanowano przy ul. Dąbrowskiego – a dokładniej przy dzisiejszych ulicach Bohaterów Westerplatte, Skłodowskiej Curie i Niedzielskiego – osiedle 17 bloków mieszkalnych wraz z willą dla dyrektora i willą bliźniaczą dla wicedyrektorów oraz infrastrukturą edukacyjno-rekreacyjną.
Osiedle zaprojektowano zgodnie z wytycznymi biura projektowego Wojskowego Funduszu Kwaterunkowego, działającego przy Departamencie Budownictwa Ministerstwa Spraw Wojskowych kierowanym przez ppłk. Leopolda Torunia. Jego plan opracowali mjr inż. arch. Piotr Czyżewski oraz inż. arch. Wacław Zouzal.”
Willę można zburzyć ale…
Willa dyrektorska została jednak wykreślona z ewidencji zabytków w 2023 roku, a zgodę na to wydał ówczesny wojewódzki konserwator zabytków.
– Willa może zostać wyburzona ze względu na to, że była wielokrotnie przebudowywana utraciła wartości zabytkowe i została wyłączona z ewidencji zabytków – informuje Adam Sopata, obecny Podkarpacki Wojewódzki Konserwator Zabytków z Przemyśla.
… wyburzenie nie jest tożsame z możliwością budowy
Dopytujemy jednak szczegółowo o zapisy jakie znajdują się w Gminnym Programie Opieki nad Zabytkami Miasta Rzeszowa na lata 2025 – 2028. Znajdują się tam bowiem rekomendacje ochrony i opieki dziedzictwa kulturowego dla Obszaru II – dawnego osiedla COP-owskiego przy ulicy Dąbrowskiego, na którym stoi willa.
Jeden z zapisów, który cytujemy konserwatorowi brzmi: „Zakaz sytuowania nowej zabudowy oraz zabudowy wnętrz kwartałów”. Pytamy więc o to, czy nowy blok, który tam powstanie, nie będzie kolidować z tym zapisem.
– Jeżeli tam jest taki twardy zapis, to może kolidować. To że willa utraciła wartości zabytkowe i można ją rozebrać, nie jest tożsame z pozwoleniem na budowę nowego budynku. Pewnie będzie trzeba to jeszcze raz sprawdzić, kompetentna w tym jest delegatura w Rzeszowie – wyjaśnia konserwator odsyłając nas do delegatury w Rzeszowie.
Jest twardy zapis
Jak słyszymy w rzeszowskiej delegaturze – w Gminnym Programie Opieki nad Zabytkami Miasta Rzeszowa na lata 2025 – 2028 twardy zapis jest. Cały program został z resztą uchwalony dopiero w ubiegłym roku. Przygotowali go eksperci, a zatwierdziła Rada Miasta Rzeszowa.
– Nie można tam więc budować nic większego niż willa. Ona w ogóle nie powinna być wyłączona z ewidencji, ale skoro została wyłączona, to już nie możemy nic zrobić. Jednak jeśli ktoś będzie chciał tam cokolwiek stawiać, to będzie musiał z nami to uzgadniać – mówi nam jedna z urzędniczek.
Dodaje, że można pomyśleć jeszcze o rekonstrukcji willi, co byłoby najlepsze dla układu przestrzennego osiedla, które jest w całości objęte ochroną konserwatorską – wraz z ulicą Niedzielskiego.
Nie można daszku na balkonie, a można blok?
– Nawet jak mieszkańcy chcą umieścić klimatyzator czy wybudować daszek nad balkonem, to muszą do nas pisać pisma w tej sprawie. A my im zabraniamy, bo takim działaniem będą naruszać unikatową architekturę osiedla – wyjaśnia.
Przypomina też, że z ewidencji została wykreślona tylko willa, a nie cały teren.
– Nic nie można zagęszczać, doprojektowywać, należy zachować cały układ przestrzenny osiedla, taki jak był dawniej – wylicza, po raz kolejny podkreślając, że jeśli na ulicy Niedzielskiego ma coś powstać, to tylko w kubaturze wielkości willi dyrektorskiej.
– Temat jest trudny ale jeśli pozwolimy tam coś postawić, to musi być to wcześniej z nami uzgodnione. Musimy mieć wpływ na to, aby nie było to drastyczne dla architektury – dodaje.
Nieścisłości jest więcej. Czekamy na odpowiedź miasta
W Gminnym Programie Opieki nad Zabytkami Miasta Rzeszowa na lata 2025 – 2028, w zapisie dotyczącym osiedla Dąbrowskiego, jest jednak więcej nieścisłości.
Skoro willa dyrektorska została wykreślona z ewidencji zabytków w 2023 roku, to dlaczego wciąż jest wpisana w programie na lata 2025-2028 jako jeden z obiektów wpisanych do ewidencji i co z zakazem sytuowania nowej zabudowy oraz zabudowy wnętrz kwartałów?
Pytania w tej sprawie skierowaliśmy do urzędu miasta, które już wydało pozwolenie na budowę nowego bloku. Poprosiliśmy również o przesłanie projektu nowego bloku, chcemy sprawdzić czy swoim wyglądem nawiązuje do willi dyrektorskiej.
Petycja w obronie willi
Mieszkańcy osiedla w internecie umieścili też petycję, w której sprzeciwiają się wyburzeniu willi dyrektorskiej (link n końcu tekstu).
„Zgodnie z gminną ewidencją budynków, jak i w ocenie mieszkańców, budynek ten stanowi element historii urbanistycznej miasta i jest częścią tożsamości tej części Rzeszowa. Nawet jeśli sam budynek nie posiada formalnego statusu zabytku, stanowi część chronionego prawem układu urbanistycznego a jego wartość kulturowa, społeczna i krajobrazowa powinna zostać uwzględniona w procesie decyzyjnym” – czytamy.
Mieszkańcy wnoszą o:
- natychmiastowe wstrzymanie decyzji o pozwoleniu na rozbiórkę budynku oraz decyzji o pozwoleniu na budowę do czasu ponownego przeanalizowania sprawy,
- upublicznienie dokumentacji dotyczącej zgód na rozbiórkę oraz przeprowadzonych opinii,
- zlecenie niezależnej ekspertyzy w zakresie wartości historycznej, architektonicznej dla budynku i urbanistycznej dla budynku i jego otoczenia,
- przeprowadzenie konsultacji społecznych, które pozwolą mieszkańcom realnie wypowiedzieć się w sprawie przyszłości tego miejsca,
- rozważenie alternatywnych scenariuszy, takich jak rewitalizacji budynku czy przebudowa zgodna z istniejącą kubaturą i funkcją.
„Jako mieszkańcy oczekujemy polityki przestrzennej opartej na dialogu społecznym, transparentności oraz poszanowania charakteru miasta. Rozwój Rzeszowa nie powinien oznaczać bezpowrotnej utraty miejsc mających znaczenie dla lokalnej społeczności” – podkreślają.
Link do petycji – TUTAJ.
Do tematu będziemy powracać.
Jest coś, o czym powinniśmy napisać? Daj znać, np. mailem na re******@*******ow.pl. Jesteśmy też na Facebooku i Instagramie.
