Warszawski sąd administracyjny unieważnił decyzję ministra kultury o wpisie Pomnika Walk Rewolucyjnych do rejestru zabytków. Pomnik nie zostaje jednak bez ochrony. Obowiązuje ochrona tymczasowa, monument jest w gminnej ewidencji zabytków, a wojewódzki konserwator zapowiada nową decyzję o wpisie.
O wpis do rejestru zabytków od 2018 r. zabiegała Fundacja Rzeszowska. W 2023 r. Stowarzyszenie Ochrony Architektury Powojennej złożyło dodatkowo wniosek o wpis do gminnej ewidencji. Konserwator zabytków, Beata Kot, wpisała pomnik do rejestru 8 sierpnia 2024 r.
Właściciel pomnika, czyli Stowarzyszenie Rodzin Niezłomnych Żołnierzy z Podkarpacia, się odwołał, ale minister kultury utrzymał wpis we wrześniu 2025 r. Stowarzyszenie poszło więc do sądu i właśnie wygrało.
Wyrokiem z 9 września 2026 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji ministra kultury z 24 września 2025 r..
Sąd nie podważył wartości zabytkowej pomnika, dopatrzył się jednak "wątpliwości proceduralnych”. Uzasadnienie wyroku nie trafiło jeszcze do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Wyrok nie oznacza możliwości rozbiórki. Pomnik obejmuje ochrona tymczasowa z art. 10a ustawy o ochronie zabytków.
- Od momentu wszczęcia postępowania o wpis do rejestru zabytków aż do czasu jego ostatecznego zakończenia nie można przy nim prowadzić prac konserwatorskich, restauratorskich ani robót budowlanych - wyjaśnia na łamach nowin24 Magdalena Dorożała, dyrektorka Centrum Informacyjnego Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Pomnik ma również drugą, lokalną ochronę. 14 września 2026 r. prezydent Rzeszowa Konrad Fijołek podpisał zarządzenie o wpisie Wielkiej Mandorli do gminnej ewidencji zabytków.
Co to oznacza w praktyce? Jeśli miasto przygotuje kolejny plan dla tego terenu, musi zapisać w nim zasady ochrony pomnika. Wojewódzki konserwator zabytków musi zaakceptować taki projekt. Wtedy właściciel, żeby zburzyć monument będzie musiał uzyskać zgodę na rozbiórkę.
Zarządzenie prezydent podpisał pięć dni po wyroku WSA. Wtedy jednak o rozstrzygnięciu nie było jeszcze publicznie wiadomo.
38-metrowy pomnik autorstwa Mariana Koniecznego ma żelbetowe pierścienie przypominające liście laurowe i dwie wielkie płaskorzeźby. Należy do Stowarzyszenia Rodzin Żołnierzy Niezłomnych Podkarpacia. I to właśnie stowarzyszenie chce go zburzyć. Powołuje się przy tym na IPN, według którego monument promuje komunizm i podlega ustawie dekomunizacyjnej. W skardze do sądu nazwało wpis do rejestru "komunistyczną propagandą".
Dziś pomnik jest ogrodzony siatką i niszczeje. Teren zabezpieczono, bo z konstrukcji odpadały płyty i zagrażały przechodniom.
Spór zaczął się jednak dużo wcześniej. 11 lipca 2006 r. Rada Miasta Rzeszowa zgodziła się sprzedać bernardynom około 80 arów w centrum miasta za 1 proc. wartości. Wśród nich była 5-arowa działka z pomnikiem.
Zakonnicy przez lata nie inwestowali w obiekt, mimo zaleceń nadzoru budowlanego. W 2024 r. przekazali nieruchomość Stowarzyszeniu Rodzin Żołnierzy Niezłomnych Podkarpacia.
Ratusz pozwał bernardynów i domagał się unieważnienia sprzedaży z 2006 r. Sąd Okręgowy w Rzeszowie oddalił pozew 30 stycznia 2026 r. Miasto złożyło apelację 21 kwietnia. Wcześniej radni uchwalili plan miejscowy, który miał zablokować rozbiórkę, ale sąd uchylił go z powodu błędu formalnego.
- Wolę rozwiązania dobrowolne, natomiast nie cofnę się, nie zrobię ani pół kroku do tyłu - zapowiadał w październiku 2025 r. prezydent Konrad Fijołek.
Niezbędne cookies działają zawsze. Za Twoją zgodą dochodzą dwie rzeczy: analityka - zapisujemy przebieg wizyty i kliknięcia, żeby poprawiać stronę - oraz marketing, czyli narzędzie reklamowe serwisu społecznościowego. Robią to dostawcy spoza EOG. Możesz zgodzić się tylko na jedno, a zgodę wycofasz w stopce. Polityka prywatności, Polityka cookies.
