Jeden z najrzadszych węży w Polsce potrzebuje pomocy. W Bieszczadach odbudują węża eskulapa
W Bieszczadach powstaną kolejne miejsca, w których wąż Eskulapa będzie mógł się rozmnażać i schronić. Zespół Karpackich Parków Krajobrazowych w Krośnie dostał na ten cel ponad 44 tys. zł.
Redakcja · 13 września 2026
Wąż Eskulapa jest jednym z najrzadszych węży występujących w Polsce. Bieszczady są jednym z najważniejszych miejsc jego występowania, dlatego właśnie tutaj prowadzone są działania mające zwiększyć szanse tego gatunku na przetrwanie.
Zespół Karpackich Parków Krajobrazowych w Krośnie, dzięki dofinansowaniu z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie, odtworzy na terenie Nadleśnictwa Lutowiska miejsca rozrodu węża. Na projekt przeznaczono ponad 44 tys. zł, a wkład własny wynosi ponad 11 tys. zł.
Cztery kopce i drewniany domek
W ramach projektu powstaną cztery kopce rozrodcze, dodatkowe miejsca schronienia oraz specjalny drewniany domek o wymiarach 1,3 na 2 metry i wysokości 1,6 metra. Siedliska będą również zabezpieczane przed zarastaniem. Zaplanowano także monitoring populacji.
- Pomysł budowy domku nie jest przypadkowy. Jego projekt oparto na obserwacjach dotyczących sposobu wykorzystywania przez węże Eskulapa różnych konstrukcji pochodzenia antropogenicznego, m.in. drewnianych zabudowań, uli, stert drewna czy drewutni - wyjaśnia Andrzej Bytnar, dyrektor ZKPK w Krośnie.
W ubiegłym roku, również dzięki wsparciu WFOŚiGW w Rzeszowie, w tym samym rejonie odbudowano cztery kopce i wybudowano pierwszy domek. Jak informuje ZKPK, został on już zasiedlony przez węże.
- Liczymy, że nowy domek również znajdzie użytkowników. Będziemy to oczywiście monitorować - mówi Anna Marczyńska z ZKPK w Krośnie.
Największy polski wąż ma coraz mniej miejsca
Wąż Eskulapa może osiągać ponad 1,5 metra długości. Nie jest jadowity, a jego charakterystyczną cechą jest umiejętność wspinania się na drzewa. Jest objęty ścisłą ochroną i należy do gatunków krytycznie zagrożonych wyginięciem.
W Polsce występuje na bardzo ograniczonym obszarze, przede wszystkim w Bieszczadach. Preferuje ciepłe i dobrze nasłonecznione miejsca: południowe stoki, suche zbocza, śródleśne polany, obrzeża lasów i łąki. Korzysta także z miejsc związanych z działalnością człowieka.
Jednym z największych problemów jest zarastanie siedlisk. Znikają w ten sposób otwarte, nasłonecznione miejsca potrzebne wężom do wygrzewania się.
- Dlatego właśnie podejmujemy działania, które mają na celu ochronę jego siedlisk, poprawę warunków bytowania oraz zwiększenie szans na przetrwanie - mówi Andrzej Bytnar.
Trudne warunki do rozmnażania
Bieszczadzka populacja ma również problem z rozmnażaniem. Pierwsze przymrozki mogą pojawiać się już w sierpniu, co zagraża jajom. Samice nie rozmnażają się co roku, a podczas jednego lęgu składają zazwyczaj od 5 do 12 jaj.
Dlatego tak ważne są miejsca, w których można utrzymać odpowiednią temperaturę i wilgotność. W naturze taką funkcję mogą pełnić m.in. sterty kompostu, gnijącego siana, odpadów roślinnych czy obornika.
Kopce dla Eskulapa budowano w Bieszczadach już w latach 2009–2014. Z czasem jednak zaczęły się rozpadać i zarastać. Działania są więc kontynuowane.
Naukowcy sprawdzają, czy ochrona działa
Ważną częścią projektu będzie monitoring. Stanowiska węża Eskulapa w Parku Krajobrazowym Doliny Sanu są obserwowane od lat 60. ubiegłego wieku, a od 2009 roku prowadzone są tam regularne badania.
Naukowcy sprawdzają m.in. liczebność populacji, przemieszczanie się węży oraz reakcję zwierząt na działania ochronne.
- Sprawdziliśmy i wiemy dokładnie, jakie warunki panują w kopcach i jak reaguje populacja węża na prowadzone zabiegi ochrony czynnej. Prowadziliśmy też badania związane z przemieszczaniem się węży w sezonie ich aktywności. Mając tę wiedzę można było zaplanować kolejne działania na rzecz ochrony tego cennego gatunku, w tym zaprojektować domki - mówi dr Katarzyna Kurek z Instytutu Ochrony Przyrody PAN w Krakowie.
Nowe siedliska mają poprawić warunki życia lokalnej populacji węża Eskulapa w dolinie Sanu. Monitoring pokaże, czy przygotowane dla niego miejsca rzeczywiście są wykorzystywane i pomagają w ochronie gatunku.
