Małgorzata Wielek – Piekło, niebo, czyściec, raj…

Malarstwo Małgorzaty Wielek można przez cały kwiecień podziwiać w Biurze Wystaw Artystycznych w Rzeszowie. Wystawa nosi tajemniczy tytuł: piekło niebo / czyściec raj / swoją duszę / tutaj daj.

Małgorzata Wielek urodziła się w 1976 w Limanowej. W latach 1997 – 2002 studiowała na ASP w Krakowie na wydziale malarstwa. W 2009 r obroniła doktorat pt. „Badanie serca” na macierzystej uczelni. W 2022 r otrzymała tytuł profesora w dyscyplinie sztuki.

Zajmuje się malarstwem sztalugowym, rysunkiem i krótkimi formami literackimi. Brała udział w ponad stu siedemdziesięciu wystawach zbiorowych i około pięćdziesięciu indywidualnych. Zdobyła sporo nagród. Działa w duecie Czarny Zakład, propagując rysunki i tatuaże. Prowadzi Pracownię 16 z działaniami malarskimi. Jest profesorem na UKEN 
w Krakowie, na Wydziale Sztuki.

Małgorzata Wielek. Wystawa w BWA

Wystawa prac Małgorzty Wielek potrwa w Rzeszowie do 4 maja (równocześnie można oglądać rzeźby Magdaleny Cisło). Co na niej zobaczymy? Oddajmy głos kuratorce Natalii Cieślak.

piekło niebo
czyściec raj
swoją duszę
tutaj daj

Malarstwo Małgorzaty Wielek jest wieloznaczne i pełne paradoksów: zarazem dzikie 
i wysublimowane. Z jednej strony to pole ekspresji – śmiałej, osobistej, nasączonej emocjami wynikającymi z przeżyć i doświadczeń autorki. Z drugiej – stanowi obszar, w którym w sposób swobodny i wyrafinowany żongluje ona aluzjami do zakorzenionych w sztuce od wieków symboli i schematów przedstawieniowych.

Wgląd w tworzone przez artystkę rozbudowane, wielowątkowe i kłębiące się od motywów kompozycje pozwala oderwać się od ziemi, od „tu i teraz”, i zanurzyć w przestrzenie nadzmysłowe, oniryczne i surrealne. Wyłaniające się z jej obrazów zawoalowane nawiązania do ikonografii chrześcijańskiej czerpią z inspiracji płynących zarówno z symboliki hagiograficznej czy pasyjnej, jak i wizerunków aniołów upadłych i diabolicznych hybryd zaludniających najniższe kręgi piekielne. 

Skłonność do podejmowania dialogu z konwencjami sztuki religijnej wynika w dużej mierze z deklarowanego przez Wielek zamiłowania do malarstwa średniowiecznego oraz przełomu gotyku i renesansu. Wyraźnie wpłynęli na nią jednak także artyści epok późniejszych, jak chociażby William Blake (Piękna sytuacja [wg obrazu Ciało Abla znalezione przez Adama i Ewę], 2024) czy Johann Heinrich Füssli (Spotkanie przy stole [wg obrazu Nocna mara], 2024), którzy w swoich płótnach wypowiadali się o sferze duchowej w sposób daleko nieoczywisty i indywidualny. Tajemniczość i trudna do jednoznacznej interpretacji symbolika – to cechy malarstwa Wielek. W jej pracach da się dostrzec również echa alchemicznych rycin i ikonosfery ezoterycznej, a motywy wzięte niczym z kart tarota mieszają się z elementami zaczerpniętymi z kultury tatuażu.

Przez kompozycje malarki prowadzą nas konkretne, często powtarzające się motywy, składające się na zasób form charakterystycznych dla jej twórczości. Zazwyczaj wątki te mają zakorzenienie w ludzkim ciele i jego wielozmysłowym odczuwaniu. Istotną rolę odgrywa tu zwłaszcza wzrok. Percepcja płócien artystki zakłada dwukierunkowość spojrzenia: nie tylko my, widzowie, przyglądamy się płótnom, ale za sprawą oczu, stanowiących istotny element wielu prac (Oh Ignorance, 2021; Pies szatana, 2023; Grey Killer, 2024), także obrazy patrzą na nas. Wśród popularnych u Wielek motywów są również palce, którymi protagonistki i protagoniści jej dzieł wskazują na niebo (Index finger, 2023) czy wykonują wymowne gesty: błogosławieństwa (Do you understand what a nice gift it is, 2021) i lekceważenia (When
 I leave, I don’t know where I am, 2021) albo szatańskiego pozdrowienia (Tout est manifique, 2022). 

Z dużą intensywnością pojawiają się też zwielokrotnione dłonie, ręce, nogi czy inne odnóża. Wyrastają one z korpusów postaci przypominających bóstwa czczone w odległych kulturach, np. hinduistyczną boginię Kali (Yellow, 2022), lub kadłubów półludzkich 
i półpajęczych stworzeń grożących, że swymi mackami mogą nas bez trudu pochwycić (Kindling, 2021; Nie widzę nieba, 2021). Kłębowiska konwulsyjnie powyginanych fragmentów ciał, które pojawiają się w tłach kompozycji artystki, narzucają skojarzenia z cierpiącymi duszami skazanymi na Sądzie Ostatecznym na wieczne potępienie – widywanymi chociażby na nastawach ołtarzowych Memlinga. 

Konotacje piekielne łączą się także z silnie obecnym 
w malarstwie Wielek żywiołem ognia (Born in flames, 2022; Fire consumes, 2022; Fire walk with me, 2022; Łapacze płomieni, 2023). Ten utrwalony kulturowo atrybut czarta wyłania się 
z większości jej prac, przywołując skojarzenia z ikonografią sił nieczystych.

Języki – już nie płomieni, a te wysuwające się z ust postaci – sygnalizują poczucie humoru, dystans i ironiczne nastawienie artystki, a nieraz wprowadzają do kompozycji pierwiastek erotyczny. Lubieżnie wysunięty niczym u węża, bazyliszka czy innego potwora język odczytać można też jako wyraz apetytu drapieżnika, który nastaje na swoją ofiarę, wyczekuje, by ją zaatakować i zjeść na śniadanie (Break-fast on the grass, 2023; Masters break-fast, 2024). Unaocznienie stanu zagrożenia i podszytej lękiem niepewności przeplatające się z próbą rozładowania owego napięcia narzędziami przewrotnymi i subwersywnymi – to clue malarstwa Wielek. Jej twórczość wyrasta ze świadomości opresyjności kultury, w której funkcjonujemy, gdzie nieustannie toczy się walka o nasze dusze. Bronią w tej kampanii są m.in. idee piekła, nieba, czyśćca, grzechu, odkupienia, pokuty i inne, pozwalające klasyfikować, oceniać i formatować ludzkie zachowania i decyzje.

Wielowiekowa tradycja artystyczna w dobitny sposób zwizualizowała i utrwaliła 
w powszechnej świadomości m.in. obraz pośmiertnych wiecznych mąk – groźbę wiszącą nad głowami tych, którzy nie podporządkują się surowym regułom doktryny. Epatowała również cierpieniem, by wynieść określone postaci na piedestał, a u reszty wzbudzić poczucie winy. Wyraźnie unaocznia to cytowana przez malarkę sztuka chrześcijańska z motywami krwawiących ran, otwartych, spływających posoką stygmatów czy wbitych w ciało ostrzy znanych z wizerunków Chrystusa z dolorystycznych krucyfiksów czy przedstawień św. Sebastiana. 

W pracach Wielek – odwrotnie niż w skodyfikowanych wzorcach ikono-graficznych czy katechetycznej wykładni – nic nie jest proste i jednoznaczne. Najbardziej godny zbawienia może okazać się pies (We’ll all go to hell and dogs to heaven, 2022), ogniem zieją już nie wysłannicy piekieł, lecz anioły (Flying Angel, 2022), a w paszczy szatana spotkać można całkiem wesołe i zadowolone towarzystwo (666, 2023). W przypadku obrazów artystki diabeł (nomen omen!) tkwi bowiem nie tyle pod skórą (Devil behind the skin, 2023), co… 
w szczegółach.